Hitz-eraketa

Elefenez, hitz berriak sor daitezke lehendik dauden hitzei aurrizkiak edo atzizkiak gehituz, edo lehendik dauden bi hitz izen elkartu gisa konbinatuz.

Halaber, posible da adjektiboak izen gisa eta aditzak izen gisa berrerabiltzea, inolako afixurik gehitu gabe.

Aurrizkiak

Kontsonantez amaitzen den aurrizki bat kontsonante berberaz hasten den hitz bati gehitzen zaionean, kontsonante hori behin bakarrik idazten da (inter+rede  →  interede, non+nesesada  →  nonesesada).

Anti- aurrizkiak «anti-» esan nahi du. Aurkaritza adierazten duten adjektiboak eta izenak osatzen ditu:

• sosia – gizarte  →  antisosial – antisozial
• avion – hegazkin  →  antiavional – hegazkinen aurkako
• proton – protoi  →  antiproton – antiprotoi

Auto- aurrizkiak «auto-» esan nahi du. Ekintza erreflexuak edo automatikoak adierazten dituzten izenak, aditzak eta adjektiboak osatzen ditu:

• respeta – errespetu  →  autorespeta – autoerrespetu
• flue – isuri  →  autoflue – lerro-jauzi automatikoa egin
• adere – atxiki  →  autoaderente – autoatxikigarri

Des- aurrizkiak ekintza bat desegitearen zentzuko «des-» esan nahi du. Aditzak osatzen ditu. S, Z, X edo J hizkien aurretik, de- formara sinplifikatzen da:

• botoni – botoiak lotu  →  desbotoni – botoiak askatu
• infeta – kutsatu  →  desinfeta – desinfektatu
• jela – izoztu  →  dejela – desizoztu
• sifri – zifratu  →  desifri – deszifratu

Inter- aurrizkiak «inter-» esan nahi du. Elkarrekiko ekintzak edo egoerak adierazten dituzten izenak, aditzak eta adjektiboak osatzen ditu:

• cambia – aldatu  →  intercambia – trukatu
• nasional – nazional  →  internasional – nazioarteko

Media- aurrizkiak «erdi-» esan nahi du. Zerbaiten erdigunea adierazten duten izenak osatzen ditu:

• note – gau  →  medianote – gauerdi
• estate – uda  →  mediaestate – uda-erdi
• punto – puntu  →  mediapunto – erdipuntu

Non- aurrizkiak «ez-» esan nahi du. Aurkakoak adierazten dituzten adjektiboak eta izenak osatzen ditu:

• justa – bidezko  →  nonjusta – bidegabe
• ativa – aktibo  →  nonativa – ez-aktibo
• nativa – bertako  →  nonativa – ez-bertako
• nesesada – beharrezko  →  nonesesada – ez-beharrezko
• crede – sinesmen  →  noncrede – ez-sineste

Pos- aurrizkiak «post-» esan nahi du. Beste baten ondoren edo atzean (pos) dagoen denbora (edo leku) bati erreferentzia egiten dioten izenak, aditzak eta adjektiboak osatzen ditu:

• graduada – graduatu  →  posgraduada – graduondoko
• media – erdi  →  posmedia – arratsalde
• alveol – albeolo  →  posalveolal – postalbeolar

• *Pre- aurrizkiak “aurre-” esan nahi du. Beste baten aurretik dagoen denbora (edo espazio) bati erreferentzia egiten dioten izenak, aditzak eta adjektiboak sortzen ditu (ante):

• graduada – graduatu  →  pregraduada – graduaurreko
• istoria – historia  →  preistoria – historiaurre
• judi – epaitu  →  prejudi – aurre-epaitu / aurreiritzia izan

Re- aurrizkiak “ber-” edo “berriro” esan nahi du. Ekintza errepikatu bat edo kontrako noranzkoan egindako ekintza bat adierazten duten aditzak sortzen ditu:

• comensa – hasi  →  recomensa – berriro hasi / berrabiarazi
• pleni – bete  →  repleni – berriro bete / berritu
• paia – ordaindu  →  repaia – itzuli / bueltatu (dirua)
• veni – etorri  →  reveni – itzuli / bueltatu

Su- aurrizkiak “azpi-” esan nahi du. Hierarkia batean maila baxuago bat adierazten duten izenak, aditzak eta adjektiboak sortzen ditu:

• teninte – teniente  →  suteninte – azpiteniente
• divide – zatitu  →  sudivide – azpizatitu
• consensa – kontziente  →  suconsensa – subkontziente
• indise – indize  →  suindise – azpi-indize
• campion – txapeldun  →  sucampion – txapeldunorde

Supra- aurrizkiak “super-” edo “gain-” esan nahi du. Hierarkia batean maila altuago bat adierazten duten izenak, aditzak eta adjektiboak sortzen ditu. A letraren aurretik supr- bihurtzen da:

• computador – ordenagailu  →  supracomputador – superordenagailu
• pasa – igaro / pasatu  →  suprapasa – gainditu
• dramosa – dramatiko  →  supradramosa – melodramatiko / gehiegi dramatizatutako
• fem – emakume  →  suprafem – superemakume
• natural – natural  →  supranatural – naturaz gaindiko
• analise – analizatu  →  supranalise – gehiegi analizatu

Vis- aurrizkiak “orde-” esan nahi du. Ordezkoak adierazten dituzten izenak sortzen ditu:

• presidente – presidente  →  vispresidente – presidenteorde
• re – errege  →  visre – erregeorde

Bon- eta mal- aurrizkiek adjektiboen, aditzen eta izenak bertsio onak eta txarrak (edo okerrak) sortzen dituzte, batzuetan metaforikoki. Mal- aurrizkia ingelesezko “mis-” aurrizkiaren baliokidea izaten da maiz (oker adierazteko):

• parla – hitz egin  →  bonparlante – hiztun jantzi / jario handiko / elokuente
• vende – saldu  →  bonvendeda – salduena / arrakastatsuena
• dise – esan  →  bondise – bedeinkatu
• veni – etorri  →  bonveni – ongi etorri
• acusa – salatu / akusatu  →  malacusa – difamatu / kalumniatu
• comprende – ulertu  →  malcomprende – gaizki ulertu
• nomida – izendatua  →  malnomida – gaizki izendatua
• odorosa – usaintsu  →  malodorosa – usain txarreko / kirasdun

Zenbakiak eta frakzioak aurrizki gisa erabiltzen dira hitz batzuetan. Senideen kasuan, zenbakiek belaunaldi gero eta urrunagoak adierazten dituzte, ingelesezko “great-” sekuentzien antzera:

• avo – aitona  →  duavo – birraitona
• neta – biloba (neska)  →  treneta – herenbiloba (neska)
• pede – oin  →  cuatropede – lauedanko / laupedun
• sore – ahizpa / arreba  →  duisore – ahizpaorde / arrebaorde
• galon – galoi  →  cuatrigalon – laurden (galoi laurdena)

Atzizkiak

Atzizki asko bokalez hasten dira. Horrelako atzizki bat bokalez amaitzen den hitz bati gehitzean, jatorrizko bokal hori kendu egiten da, jatorrizko hitzaren bokal bakarra ez bada behintzat:

• fruta – fruta  →  frutosa – frutatsu / fruta-usaineko
• jua – joko  →  jueta – jostailu
• fe – maitagarri  →  fein – maitagarri-itxurako

Atzizki batek baimendu gabeko bokal-sekuentzia bat sortuko lukeen kasuetan, sekuentziako bigarren bokala kendu egiten da:

• comedia + -iste  →  (comediiste)  →  comediste – komediante

Arau hauen bi salbuespen daude:

• tre + -i  →  tri
• tre + -uple  →  truple

Aditzak sortzeko atzizkia

Beste aditzak bezalaxe, atzizki honekin sortutako aditzak modu iragankorrean zein iragangaitzean erabil daitezke, baita izen gisa ere.

-i izenei eta adjektiboei gehitzen zaie “… bihurtu” edo “…-ra aldatu” esan nahi duten aditzak sortzeko. Kasu berezi gisa, substantzia bat edo zati berri bat “jariatzea” edo “ematea” adierazten duten aditzak ere hartzen ditu barne:

• arco – arku  →  arci – arkutu / kurbatu
• roja – gorri  →  roji – gorritu
• umida – heze  →  umidi – hezetu
• duple – bikoitz  →  dupli – bikoiztu
• saliva – listu  →  salivi – listua jariatu / listu egin
• flor – lore  →  flori – loratu

-i atzizkiak “… erabili” (normalean tresna edo gailu gisa) edo “… ezarri/eman” (substantzia bat edo konbentzio bat) esan nahi duten aditzak ere sortzen ditu:

• boton – botoi  →  botoni – botoiak lotu
• telefon – telefono  →  telefoni – telefonoz deitu
• sponja – belaki  →  sponji – belakiarekin garbitu / belaztatu
• pinta – pintura  →  pinti – margotu
• nom – izen  →  nomi – izendatu

Adjektiboak sortzeko atzizkiak

Beste adjektiboak bezalaxe, atzizki hauekin sortutako adjektiboak izen gisa ere erabil daitezke, zehaztutako kalitatea duten pertsonak edo gauzak adierazteko.

-in izen bati gehitzen zaio “…-ren antzeko”, “…-itxurako” edo “…-kara” esan nahi duen adjektibo bat sortzeko:

• ami – lagun  →  amin – lagunkoi
• enfante – haur  →  enfantin – haur-itxurako / haurkeriazko
• fantasma – mamu  →  fantasmin – mamu-itxurako / fantasmagoriko
• menta – menta  →  mentin – menta-usaineko / mentadun
• monstro – munstro  →  monstrin – munstrokeriazko / beldurgarri
• serpente – suge  →  serpentin – suge-itxurako / sigi-sagatsu

-osa izen bati gehitzen zaio “…-z betea” edo “…-z egina” esan nahi duen adjektibo bat sortzeko:

• zucar – azukre  →  zucarosa – azukretsu
• oro – urre  →  orosa – urrezko
• capel – ile  →  capelosa – iletsu
• crea – sorkuntza  →  creosa – sormenezko / sortzaile
• melma – lohi / lirdinga  →  melmosa – lirdingatsu / likatsu
• jua – joko  →  juosa – jostalari
• caos – kaos  →  caososa – kaotiko

-al izen bati gehitzen zaio “…-ri dagokion” edo “…-rekin zerikusia duen” adjektibo orokor bat sortzeko:

• fotografia – argazkigintza  →  fotografial – argazki- / fotografiko
• nasion – nazio  →  nasional – nazional / nazioko
• siensa – zientzia  →  siensal – zientifiko
• averbo – adberbio  →  averbal – adberbial
• erita – herentzia  →  erital – hereditario / oinordetzako
• mito – mito  →  mital – mitiko / mitologiko
• monce – fraide  →  moncal – monastiko / fraide-

-iste sinesmen bat (erlijio bat edo filosofia bat, adibidez) adierazten duen izen bati gehitzen zaio adjektibo orokor bat sortzeko. Izena -isme atzizkiaz amaitzen bada, -iste atzizkiak haren lekua hartzen du. Erroan izen propio bat duten hitz batzuetan, jatorrizko hitzaren azken bokala mantendu egiten da, horrela nazioartekoagoa den hitz bat lortzen bada:

• bigamia – bigamia  →  bigamiste – bigamous
• otimisme – baikortasun / optimismo  →  otimiste – baikor / optimista
• puria – garbitasun  →  puriste – purista
• Mitra – Mitra  →  mitraiste – mitraista

-an espazio- edo denbora-eremuak (tokiak eta aroak) adierazten dituzten izen gutxi batzuei gehitzen zaie adjektibo orokorrak sortzeko:

• suburbe – auzo periferiko / hiri-inguru  →  suburban – hiri-inguruko / periferiko
• Victoria – Viktoria  →  victorian – viktoriar

-an hizkuntzak eta herriak adierazten dituzten adjektiboak sortzeko bost atzizki estandarretako bat ere bada. Beste laurak -es, -ica, -i eta -sce dira. Adjektibo hauetarako, Elefenek jatorrizko izenen antzekoen entzuten diren hitzak erabiltzen ditu: ondorioz, izen batzuek beren atzizki berezia erabiltzen dute, edo batere ez, eta batzuetan erroa ere aldatu egiten da:

• Africa – Afrika  →  african – afrikar
• Frans – Frantzia  →  franses – frantziar / frantses
• Elas – Grezia  →  elinica – greziar / greko
• Arabia – Arabia  →  arabi – arabiar
• Rusia – Errusia  →  rusce – errusiar / errusiera
• Europa – Europa  →  european – europar
• Deutxland – Alemania  →  deutx – alemaniar / aleman
• Britan – Britainia  →  brites – britainiar

Baina nahiago duenak -an gehi diezaioke besterik gabe edozein herrialderen izenari:

• Frans – Frantzia  →  fransan – frantziar
• Elas – Grezia  →  elasan – greziar
• Arabia – Arabia  →  arabian – arabiar
• Rusia – Errusia  →  rusian – errusiar
• Deutxland – Alemania  →  deutxlandan – alemaniar
• Britan – Britainia  →  britanan – britainiar

-ica arazo mediko, psikologiko edo antzeko bat adierazten duen izen bati gehitzen zaio, arazo hori duen pertsona bat deskribatzen duen adjektiboa sortzeko:

• catalesia – katalepsia  →  catalesica – kataleptiko
• xenofobia – xenofobia  →  xenofobica – xenofobo

-nte aditz bati gehitzen zaio partizipio aktiboa sortzeko, hau da, “…-en” edo “…-tzaile” esan nahi duen adjektiboa (zehaztutako ekintza egiten duena). es aditzaren partizipio aktiboa esente da:

• ama – maitatu  →  amante – maitale / maitekor
• depende – mendekoa izan  →  dependente – mendeko
• dormi – lo egin  →  dorminte – lotan dagoen / lo
• obedi – obeditu  →  obedinte – esanekor / obeditzaile
• pare – iruditu / eman  →  parente – ageriko / itxurazko
• es – izan  →  esente – izaten / izaki

-nte atzizkiaz amaitzen diren izenak ez dira ekintzen izen gisa erabiltzen:

• La covrente es sur la caxa. – Estalkia kaxaren gainean dago.
• Covre la caxa es un idea bon. – Kaxa estaltzea ideia ona da.

-da aditz bati gehitzen zaio partizipio pasiboa sortzeko, hau da, “…-ta” edo “…-rik” esan nahi duen adjektiboa (ekintza jaso duena):

• ama – maitatu  →  amada – maitatu / maitea
• clui – itxi  →  cluida – itxia
• conose – ezagutu  →  conoseda – ezaguna
• jela – izoztu  →  jelada – izoztua
• nesesa – behar izan  →  nesesada – beharrezko / behar izandako
• putri – usteldu  →  putrida – ustela / usteldua

Ez da -da erabiltzen aditzen iraganaldia adierazteko:

• La caxa es covreda par la tela. - une honetan, oihalak kaxa estaltzen du.
• La tela ia covre la caxa. - iraganean, oihalak kaxa estali zuen.

-able aditz bati gehitzen zaio “…-garri” esan nahi duen adjektibo bat sortzeko, hau da, ekintza hori jaso dezakeena edo jasotzea merezi duena:

• ama – maitatu  →  amable – maitagarri
• come – jan  →  comable – jangarri
• infla – puztu  →  inflable – puzgarri
• loda – goraipatu  →  lodable – goraipagarri
• nota – ohartu / apuntatu  →  notable – aipagarri / nabarmen
• titila – kili-kiliak egin  →  titilable – kili-kilikor

Izenak sortzeko atzizkiak

-or atzizkiak ekintzaile bat adierazten du. Aditz bati gehitzen zaionean, zehaztutako ekintza (normalean modu ohikoan) egiten duen pertsona adierazten duen izen bat sortzen du. Izen bati gehitzen zaionean, zehaztutako gauzarekin lan egiten duen edo zehaztutako kirolean jokatzen duen pertsona adierazten du:

• aida – lagundu  →  aidor – laguntzaile
• deteta – detektatu  →  detetor – detektibe
• dirije – zuzendu  →  dirijor – zuzendari
• fumi – erre (tabakoa)  →  fumor – erretzaile
• gania – irabazi  →  ganior – irabazle
• jogla – malabarismoak egin  →  joglor – malabarista
• parla – hitz egin  →  parlor – hiztun (pertsona)
• pexa – arrantzatu  →  pexor – arrantzale
• carne – haragi  →  carnor – harakin
• vaso – ontzi / eltze  →  vasor – buztingile
• futbal – futbol  →  futbalor – futbolari
• tenis – tenis  →  tenisor – tenisari

-ador atzizkiak ere ekintzaile bat adierazten du, baina zehaztutako ekintza egiten duen edo zehaztutako gauzarekin lan egiten duen tresna edo makina bat adierazten duten izenak sortzen ditu:

• caldi – berotu  →  caldador – berogailu
• computa – konputatu  →  computador – ordenagailu
• fax – fax  →  faxador – fax-makina
• lava – garbitu  →  lavador – garbigailu / ontzi-garbigailu
• parla – hitz egin  →  parlador – bozgorailu
• surfa – nabigatu  →  surfador – (web) nabigatzaile
• umidi – hezetu  →  umidador – hezegailu

-eria izen edo aditz bati gehitzen zaio zehaztutako ekintza edo gauzarekin lotutako toki bat (askotan denda bat) adierazten duen izen bat sortzeko:

• cafe – kafe  →  caferia – kafetegi
• pan – ogi  →  paneria – okindegi
• beli – apaindu / edertu  →  beleria – estetika-saloi / edertasun-saloi
• campana – kanpaia  →  campaneria – kanpandorre
• fruto – fruta  →  fruteria – fruta-arboladi
• monce – fraide  →  monceria – monasterio
• planeta – planeta  →  planeteria – planetario
• xef – buruzagi  →  xeferia – egoitza nagusi / kuartel nagusi

-ia atzizkiak nolakotasuna, egoera edo kargua adierazten du (ingelesezko “-ness”, “-ity”, “-ship” edo “-hood” atzizkien baliokidea). Kalitateen izen gisa balio duten izen abstraktuak sortzen ditu. -ia atzizkiaz amaitzen den hitb bati -ia gehitzen zaionean, hitza ez da aldatzen:

• ajil – arin / bizkor  →  ajilia – arintasun / bizkortasun
• felis – zoriontsu  →  felisia – zoriontasun
• jelosa – jeloskor  →  jelosia – jeloskorkeria / jelosia
• neutra – neutral  →  neutria – neutraltasun
• madre – ama  →  madria – amatasun
• enfante – haur  →  enfantia – haurtzaro
• sultan – sultan  →  sultania – sultanerri
• fria – hotz  →  fria – hotz / hotz-aldi
• vea – zahar / adineko  →  veia – zahartzar / zahartasun

enfantia eta sultania bezalako hitzek kalitate hori existitzen den denbora edo toki bat adieraz dezakete. Hitz gutxi batzuek, hala nola sismografia eta telefonia, gailu jakin batekin (sismograf, telefon) lotutako zientziak izendatzen dituzte.

Ikasketa-arlo askoren izenak ere ia (edo ica) atzizkiaz amaitzen dira, baina hau erroaren zati da, eta ez atzizki bat. Dagokien profesionalen izenak -iste atzizkiarekin sortzen dira. -iste erlijio edo filosofia bateko sinestunen izenak sortzeko ere erabiltzen da (adjektiboen -iste atzizkitik eratorria), baita musikarien izenak eta nazioartean “-ist-” atzizkiaz amaitzen diren beste pertsona batzuen izenak sortzeko ere:

• jeografia – geografia  →  jeografiste – geografo
• psicolojia – psikologia  →  psicolojiste – psikologo
• cimica – kimika  →  cimiciste – kimikari
• eletrica – elektrizitate  →  eletriciste – elektrikari
• musica – musika  →  musiciste – musikari
• Crixna – Krishna  →  crixnaiste – krishnaista
• ideal – ideal  →  idealiste – idealista
• gitar – gitarra  →  gitariste – gitarrista
• solo – solo  →  soliste – bakarlari / solista
• jornal – egunkari / aldizkari  →  jornaliste – kazetari
• sicle – ziklo / bizikleta  →  sicliste – txirrindulari

-isme atzizkiak sinesmen-sistemen izenak sortzen ditu, sinestunaren izeneko -iste atzizkia ordezkatuz. Nazioartean “-ism-” atzizkiaz amaitzen diren beste hitz batzuetan ere agertzen da:

• dauiste – taoista  →  dauisme – taoismo
• altruiste – altruista  →  altruisme – altruismo
• raziste – arrazista  →  razisme – arrazismo
• sindicatiste – sindikalista  →  sindicatisme – sindikalismo
• turiste – turista  →  turisme – turismo
• simbol – sinbolo  →  simbolisme – sinbolismo
• canibal – kanibal  →  canibalisme – kanibalismo

Atzizki ez hain emankorrak

Ondorengo atzizkiak hitz zehatzei bakarrik aplikatzen zaizkie, hiztegian zehazten den bezala.

-eta izen batzuei gehitzen zaie modu jakin batean txikitutako bertsio baten izena sortzeko. Honek animalia gazteen eta barruko arropen izenak barne hartzen ditu. Era berean, -eta aditz eta adjektibo gutxi batzuei gehi dakieke ekintza eta kalitateen bertsio txikituak sortzeko:

• bebe – haurtxo  →  bebeta – jaioberri
• caro – gurdi  →  careta – eskuko gurdi
• imaje – irudi  →  imajeta – koadro txiki / miniatura
• lente – lente  →  lenteta – ukipen-lente
• mone – diru  →  moneta – txanpon
• orolojo – erloju  →  orolojeta – eskuko erloju
• bove – behi / idi  →  boveta – txahal
• ovea – ardi  →  oveta – arkume
• calsa – galtzerdi luze  →  calseta – galtzerdi
• camisa – kamisa / alkandora  →  camiseta – barruko kamiseta / kamiseta
• jaca – jaka  →  jaceta – txaleko
• pluve – euria egin  →  pluveta – ziri-ziri egin / lanbroa egin
• rie – barre egin  →  rieta – barre-algaratxoak egin / barre koxkorra egin
• parla – hitz egin  →  parleta – berriketan egin / solas egin
• bela – eder  →  beleta – polit, polit asko

-on izen batzuei gehitzen zaie modu jakin batean handitutako bertsio baten izena sortzeko. Honek kanpoko arropen izenak barne hartzen ditu:

• abea – erle  →  abeon – erle handi / burrunbadun (bombus)
• caxa – kaxa  →  caxon – kaxoi / zurezko kaxa handi
• dente – hortz  →  denton – letagin / hagin handi
• dito – hatz  →  diton – hatz lodia
• padre – aita  →  padron – patriarka / nagusi
• sala – gela  →  salon – egongela / saloi
• seja – aulki  →  sejon – besaulki
• calsa – galtzerdi luze  →  calson – pantiak / galtzontziloak
• jaca – jaka  →  jacon – beroki

-eta eta -on ez dira peti eta grande hitzen sinonimoak: oso posible da un careta grande (eskuko gurdi handi bat) edo un salon peti (egongela txiki bat) izatea. Horren ordez, esanahi berri zehatzak dituzten hitzak sortzen dituzte, gutxi gorabehera jatorrizkoaren bertsio txikiago edo handiago gisa deskriba daitezkeenak.

-o eta -a senideak adierazten dituzten izen gutxi batzuei gehitzen zaizkie, esanahia gizonezko eta emakumezkoen artean aldatzeko, hurrenez hurren:

• tio, tia – osaba, izeba

Zuhaitz batzuen izenak fruituaren edo fruitu lehorraren izenaren azken -a letra -o bihurtuz sortzen dira:

• pera – udare  →  pero – udareondo

-esa historikoki gizonezkoen gizarte-rolak adierazten dituzten izen gutxi batzuei gehitzen zaie emakumezkoen baliokidea sortzeko:

• prinse – printze  →  prinsesa – printzesa

Afixu teknikoak

Nazioarteko termino zientifiko eta medikoak latinezko eta grekozko iturrietatik sortzen dira, aurrizki eta atzizki tekniko ugariren bidez. Afixu hauek Elefenen ere erabiltzen dira, eta Elefenen transkripzio-arauak jarraitzen dituzte.

Preposizio bat aurrizki tekniko gisa erabiltzen denean, supra- aurrizkiaren arau bera jarraitzen du: bi silaba edo gehiago baditu eta bokal batekin amaitzen bada, eta gainerako hitza bokal berberarekin hasten bada, bokal hori behin bakarrik agertzen da (contra+ataca  →  contrataca).

-i eta -uple atzizkiak frakzioak eta biderkatzaileak izendatzeko erabiltzen dira.

Izen konposatuak

Izen konposatu bat sortu daiteke aditz bat eta bere objektua konbinatuz, ordena horretan. Emaitzak zehaztutako objektuan zehaztutako ekintza egiten duen pertsona edo gauza adierazten du:

• corti, ungia – laburtu, azazkal  →  cortiungia – azazkal-mozteko
• covre, table – estali, mahai  →  covretable – mahai-oihal
• fura, bolsa – lapurtu, poltsa  →  furabolsa – poltsa-lapur / zorro-lapur
• lansa, petra – bota, harri  →  lansapetra – katapulta
• para, morde – gelditu, hozkada  →  paramorde – muturreko / muturreko babes (mosal)
• para, pluve – gelditu, euri  →  parapluve – aterki
• pasa, tempo – igaro, denbora  →  pasatempo – denbora-pasa
• porta, mone – eraman, diru  →  portamone – diru-zorro
• porta, vose – eraman, ahots  →  portavose – bozeramaile
• brinca, dorso – salto egin, bizkar  →  brincadorso – txorromorropilika / txorromorro (jokoa, jokalarien izenetik eratorria)

Objektua bokalez hasten bada, bokal hori mantendu egiten da, aditzaren azken bokal bera ez bada behintzat, portavion hitzean bezala.

Elefenek ez du uzten bi izen jarraian jarriz konposatu bat osatzen. Horren ordez, preposizio bat jarri behar da bi izenen artean. Adibidez:

• avia de mar – itsas hegazti
• casa per avias – hegaztientzako etxe
• xef de polisia – poliziaburu

Kasu bakan batzuetan, adierazpen horrek esanahi berezi ez-literala du eta hitz finko bakar bat balitz bezala tratatzen da. Adibidez, leon-de-mar (itsas lehoia) bat ez da lehoi bat. Horrelakoetan, hitzak gidoiz lotzen dira, eta adjektiboak bigarren izenaren ondoren doaz. Gidoiak konposatu literalagoetan ere erabil daitezke, argitasuna hobetzen badute:

• un leon-de-mar grande / du leones-de-mar grande – itsas lehoi handi bat / bi itsas lehoi handi
• un leon grande de mar – itsasoko lehoi handi bat
• un avion grande de mar – itsas hegazkin handi bat (itsas hegazkina hegazkin mota bat delako)
• un avion-de-mar grande – itsas hegazkin handi bat (aukera alternatiboa)
• un avion de mar grande – itsas hegazkin handi bat (anbiguoa, itsasoa handia dela esaten ari dela dirudielako)