Esaldiak
Elefeneko esaldi gehienek aditz-sintagma bat dute, normalean ekintza baten gertatzea adierazten duena. Aditz-sintagma bat aditz batek eta haren modifikatzaileek (hala nola adberbioek edo preposizio-sintagmek) osatzen dute.
Esaldi gehienek izen-sintagma bat ere badute gutxienez, normalean pertsona edo gauza bat adierazten duena. Izen-sintagma bat izen batek eta haren modifikatzaileek (hala nola determinatzaileek, adjektiboek eta preposizio-sintagmek) osatzen dute.
Subjektua eta objektua
Bi izen-sintagma garrantzitsuenak subjektua eta objektua dira. Haien esanahi zehatza aditzaren hautapenaren araberakoa da, baina, oro har, subjektua ekintza burutzen duen pertsona edo gauza da, eta objektua ekintzak zuzenean eragiten dion pertsona edo gauza.
Elefenez, subjektua aditzaren aurretik doa beti, eta objektua, berriz, ondoren joan ohi da:
- La gato xasa la scural. – Katua (subjektua) … ehizatzen ari da (aditza) … urtxintxa (objektua).
- La xica gusta la musica. – Neskak (subjektua) … gogoko du (aditza) … musika (objektua).
- La can dormi. – Txakurra (subjektua) … lo egiten ari da (aditza).
Kasu batzuetan, estilo- edo argitasun-arrazoiengatik, baliteke aditzaren objektua esaldiaren hasieran jarri nahi izatea:
- La gatos me no gusta. – Katuak ez ditut gogoko. (Katuei dagokienez, ez ditut gogoko.)
Aditz gehienek subjektu bat behar dute, baina askok ez dute objekturik behar.
Osagarriak
Esaldiaren beste osagai arrunt bat osagarria da. Subjektuaren deskribapen gehigarri bat da, eta es (izan), deveni (bihurtu), pare (iruditu) eta resta (geratu/mantendu) bezalako aditzen ondoren joan daiteke:
- Computadores es macinas. – Ordenagailuak (subjektua) … dira (aditza) … makinak (osagarria).
- La aira pare umida. – Airea (subjektua) … dirudi (aditza) … hezea (osagarria).
- La comeda deveni fria. – Janaria (subjektua) … bihurtzen da (aditza) … hotza (osagarria).
- La patatas ia resta calda. – Patatak (subjektua) … geratu ziren (aditza) … beroak (osagarria).
- Nosa taxe es reconstrui la mur. – Gure zeregina (subjektua) … da (aditza) … horma berreraikitzea (osagarria: esaldi txertatu bat).
- La idea es ce tu canta. – Ideia (subjektua) … da (aditza) … zuk abestea (osagarria: esaldi txertatu bat).
Hizkuntza batzuek objektuak ere osagarri bat izatea ahalbidetzen dute, adibidez «Gazta hau nazkagarritzat jotzen dut» edo «Hura lehendakari hautatu zuten» esaldietan. Osagarri mota hau ez da Elefenez gertatzen.
Preposizioak
Esaldiaren beste osagai nagusietako bat preposizio-sintagma da, aurreko izen bati edo aditz bati, edota esaldi osoari xehetasunak gehitzen dizkiona:
- La om ia cade tra sua seja. – Gizona (subjektua) … erori zen (aditza) … bere aulkian zehar (preposizio-sintagma).
- En la note, la stelas apare. – Gauean (preposizio-sintagma) … izarrak (subjektua) … agertzen dira (aditza).
- Me dona esta poma a tu. – Nik (subjektua) … ematen dut (aditza) … sagar hau (objektua) … zuri (preposizio-sintagma).
- Tu no aspeta como tua foto. – Zuk (subjektua) … ez duzu ematen (aditza) … zure argazkia bezala (preposizio-sintagma).
Perpaus txertatuak
Sintagmez gain, perpaus batzuek perpaus txertatuak dituzte, perpaus handiago baten barruan txertatutako perpaus txikiagoen antzekoak direnak. Izen-sintagmak, aditz-sintagmak edo perpaus handiago osoa modifika dezakete:
- La om ci ia abita asi ia vade a Paris. – Hemen bizi zen gizona Parisera joan zen.
- El va visita en julio, cuando la clima es bon. – Uztailean etorriko da bisitan, eguraldi ona denean.
- On no ia permete me a fa la cosas como me ia desira. – Ez zidaten utzi gauzak nahi nituen bezala egiten.
- Me pensa ce el es bela. – Ederra dela uste dut.