Adjektiboak

Adjektiboa izen baten esanahia zehazten duen hitza da. Ohiko adjektiboek beren izenen erreferenteen nolakotasunak, propietateak edo ezaugarriak adierazten dituzte.

Elefenez, adjektiboak ez dira aldatzen zenbakia edo generoa adierazteko.

Kokapena

Adjektibo batek aldatzen duen izenari jarraitzen dio:

• un can bon – txakur on bat
• la can la plu bon – txakurrik onena
• resultas eselente – emaitza bikainak

Kasu gehienetan, izenaren ondoren adjektibo bat baino gehiago jar daiteke nahasgarririk sortu gabe. Baina kasu batzuetan, adjektiboetako bat hurrengo adjektiboaren esanahia zehazten duen adberbio gisa ere uler daiteke. Nahasmena saihesteko, e jar daiteke adjektiboen artean:

• la nara vera longa – istorio benetan luzea (vera = adberbioa)
• la nara vera e longa – istorio egiazko eta luzea (vera = adjektiboa)
• la om grande, forte e stupida – gizon handi, indartsu eta ergela (hiru adjektibo)

Literaturan estiloaren edo eufoniaren ondorioetarako, adjektibo labur eta maiz batzuk izan daitezke izenaren aurretik, haiek ere zehaztuta daudenean izan ezik. Adjektibo hauek bon, mal, peti, grande, vea, nova, joven, bela, fea, cara eta santa dira:

• un bon idea – ideia ona (baina beti: un idea multe bon – oso ideia ona)
• mea cara ami – ene lagun maitea
• la peti casa bela – etxe txiki polita
• un vea faia putrida – pago zahar ustel bat

Harridura labur asko izenaren aurretik bon-rekin hasten dira beti:

• bon dia! – egun on!
• bon anio nova! – urte berri on!
• bon apetito! – gose ona!
• bon idea! – ideia ona!
• bon viaja! – bidaia ona! (edo: viaja bon! = aditzondoa duen aditza)

Konparazioa

Adjektibo konparatiboak plu (“gehiago”) eta min (“gutxiago”) adberbioak gehituz eratzen dira. “Baino” esateko ca erabiltzen da:

• La cosina es plu calda ca la jardin. – Sukaldea lorategia baino beroagoa da.
• Esta leto es min comfortosa ca me ia previde. – Ohe hau uste nuena baino gutxiago erosoa da.

Adjektibo superlatiboak la plu (“gehien”) eta la min (“gutxien”) adberbioak gehituz eratzen dira:

• La sol es la ojeto la plu calda en la sistem solal. – Eguzkia eguzki-sistemako objekturik beroena da.
• El ia ave un fia la plu bela en la mundo. – Alaba bat zuen, munduko ederrena.

Zenbaki ordinalak egitura superlatiboarekin konbina daitezke:

• Vega es la stela sinco la plu briliante en la sielo de note. – Vega gaueko zeruko bosgarren izarrik distiratsuena da.
• El ia deveni la om tre de la plu ricas en la mundo. – Munduko hirugarren gizonik aberatsena bihurtu zen.

Berdintasunezko konparazioek tan… como… (“bezain” / “adina”) konbinazioa erabiltzen dute:

• La arbor ia es tan alta como un casa. – Zuhaitza etxe bat bezain altua zen.
• On es tan joven como on senti. – Norbera sentitzen den bezain gaztea da.

Adjektiboak izen gisa

Edozein adjektibo izen gisa berrerabil daiteke inolako aldaketarik gabe; kasu horretan, bere esanahia adjektibo horren nolakotasuna duen pertsona edo gauza bat da. Sortzen den izenak izenen ohiko arauak betetzen ditu: pluralerako -s hartzen du, determinatzaile bat behar du, eta bere adjektibo propioekin zehaztu daiteke:

• Esta anelo es perfeta sirculo. Lo es un sirculo perfeta. – Eraztun hau guztiz zirkularra da. Zirkulu perfektu bat da.
• Marilyn es un blonde, e seniores prefere blondes. – Marilyn ilehori bat da, eta jaunek ilehoriak nahiago dituzte.