Preposizioak

Preposizioa izen-sintagma bat bideratzen duen hitz berezi bat da, preposizio-sintagma bat osatuz. Preposizio-sintagma batek, normalean, aurretik duen izen, izenordain, adjektibo edo adberbio bat modifikatzen du – edo esaldi oso bat ere modifika dezake. Preposizioak adierazten du izen-sintagma nola erlazionatzen den hura barne hartzen duen egiturarekin, modifikazioan betetzen duen funtzioa erakutsiz.

LFNk 22 preposizio ditu:

a · ante · asta · ca · como · con · contra · de · en · entre · estra · longo · par · per · pos · sin · sirca · su · supra · sur · tra · ultra

a

A-k “at” (non, noiz) esan nahi du. Leku bat edo une bat puntu soil gisa aurkezten du, edo eremu edo aldi orokor gisa, haren barne-egitura kontuan hartu gabe:

• Nos senta a la table. – Mahaian eserita gaude.
• Me va encontra tu a la crus de vias. – Bidegurutzean elkartuko naiz zurekin.
• La scala apoia a la mur. – Eskailera hormaren kontra bermatuta dago.
• Tua casa es a lado de mea casa. – Zure etxea nirearen ondoan dago.
• El reposa a casa. – Etxean atseden hartzen ari da.
• Sudan es a sude de Misre. – Sudan Egiptoko hegoaldean dago.
• La barco es a mar. – Ontzia itsasoan dago.
• El ia fini la labora a la comensa de la anio. – Urte hasieran amaitu zuen lana.
• A medianote, on va vide focos artal. – Gauerdian, su artifizialak egongo dira.
• Me debe parti a la ora des-ses. – Lauetan joan behar dut.

Luzapen metaforiko bidez, a-k harreman baten erreferentzia-puntua aurkezten du:

• Tu sta tro prosima a la borda. – Ertzetik hurbilegi zaude zutik.
• La forma de Italia es simil a un gama. – Italiaren forma hanka baten antzekoa da.
• Esta pen parteni a me. – Boligrafo hau nirea da.
• Cua aveni si on no conforma a la regulas? – Zer gertatzen da arauak betetzen ez badira?
• A la min tredes persones espeta. – Gutxienez hogeita hamar pertsona daude zain.

Gainera, a-k puntu bateranzko mugimendua adieraz dezake. Horren barruan sartzen dira mugimendu metaforikoak ere, hala nola hartzaileentzako transferentziak eta egoera berrietarako aldaketak:

• Me viaja a New York. – New Yorkera bidaiatzen ari naiz.
• Pone tua libros a via. – Gorde zure liburuak.
• El leva sua oios a la sielo. – Begiak zerura altxatzen ditu.
• El ia dona un oso a la can. – Hezur bat eman zion txakurrari.
• La sorsor ia cambia se a un capra. – Aztia ahuntz bihurtu zen.
• La seja ia cade a pesos. – Aulkia puskatan erori zen.
• La xico ia ajunta sua nom a la lista. – Mutilak bere izena gehitu zuen zerrendara.
• Dise a me tua nom. – Esadazu zure izena.
• Me no va responde a acel demanda. – Ez diot galdera horri erantzungo.
• Nos desira a tu un aniversario bon. – Urtebetetze zoriontsua opa dizugu.
• Tua idea pare asurda a me. – Zure ideia zentzugabea iruditzen zait.
• Me pasea longo la strada, de un fini a la otra. – Kalean behera nabil oinez, mutur batetik bestera.
• Tu irita me de tempo a tempo. – Noizean behin gogaitzen nauzu.
• La note progresa a la lus prima. – Gaua egunsentirantz doa.
• De lundi a jovedi es cuatro dias. – Astelehenetik ostegunera lau egun dira.

Izan ere, kokapen bat adierazten duen edozein preposiziok kokapen horretaranzko mugimendua ere adieraz dezake. Adibidez, me pone mea libros en mea saco (“nire liburuak nire poltsan jartzen ditut”) esaldian, en preposizioak, jakina, barneranzko mugimendua dakar. Argitasun handiagoa behar denean, a jar daiteke preposizioaren aurrean, norabideko mugimenduaren zentzua argitzeko:

• Core a la casa. – Korri egin etxera.
• Core en la casa. – Korri egin etxe barruan.
• Core a en la casa. – Korri egin etxe barruarantz.
• La gato salta sur la table. – Katuak mahai gainean egiten du salto.
• La gato salta a sur la table. – Katuak mahai gainera egiten du salto.

A-ren erabilera berezi bat beste preposizio baten aurrean jartzea da, adberbio bat sortzeko. Preposizioak leku bat adierazten badu, konbinazioak adierazitako norabideko mugimendua iradokitzen du. A ante eta a pos ere erabiltzen dira lehenagoko edo beranduagoko denborak adierazteko:

• La can core a ante. – Txakurrak aurrerantz egiten du korri.
• Tu pote pone tua saco a supra. – Zure poltsa goian jar dezakezu.
• La sumerjor ia vade a su. – Urpekaria behera joan zen.
• Vide a su. – Ikusi beherago.
• Me ia visita esta vila a ante. – Herri hau bisitatu dut lehenago.
• Nos pote reveni a pos. – Geroago itzul gaitezke.

A-ren beste erabilera berezi bat esaldi bateko osagarria objektuari gehitzea da. (Kasu batzuetan, beste preposizio batzuk ere erabil daitezke helburu horretarako).

• El ia pinti sua casa a blanca. – Bere etxea zuriz margotu zuen.
• Me va servi la gambas a/en fria. – Ganbak hotzean zerbitzatuko ditut.
• Los ia eleje Maria a/per presidente. – Maria presidente hautatu zuten.

Osagarria infinitibo bat izan daiteke. Per erabil daiteke a-ren ordez, baina orduan esanahia da aditz nagusiaren subjektuak duela infinitiboko aditzaren ekintza egiteko asmoa. A-k adierazten du subjektuak objektuak egitea nahi duela:

• El comanda la soldatos a ataca la fortres. – Gotorlekuari eraso egiteko agintzen die soldaduei.
• Me va instrui vos a parla la lingua. – Hizkuntzan hitz egiten irakatsiko dizuet.

== #b ante

Ante-k “aurrean” edo “lehenago” esan nahi du. Haren aurkakoa pos da.

Espazioan, ante-k zehaztutako objektu baten alde garrantzitsuenean dagoen kokapena adierazten du. Zein alde den garrantzitsuena objektuaren eta testuinguruaren araberakoa da. Gauza askok aurrealde argi bat dute munduari begira egoteko; beste kasu batzuetan, ante-k “hurbilen dagoen aldean” esan nahi du soilik:

• Mea peto es ante mea dorso. – Nire bularra nire bizkarraren aurrean dago.
• La jornales es ante la libros. – Aldizkariak liburuen aurrean daude.
• Lo es tan oscur ce me no pote vide mea mano ante mea oios. – Hain dago ilun, non ezin baitut nire eskua ikusi nire begien aurrean.
• Un can reposa ante la boteca. – Txakur bat dendaren aurrean etzanda dago.
• Nos ave multe labora ante nos. – Lan handia dugu aurretik.

Denboran, ante-k zehaztutako une baten aurreko puntu bat adierazten du:

• Janero veni ante febrero. – Urtarrila otsailaren aurretik dator.
• Los intende fini la labora ante la reposa de sol. – Lana eguzkia sartu baino lehen amaitzeko asmoa dute.
• Verje a sinistra ante la fini de la strada. – Biratu ezkerretara kalea amaitu baino lehen.
• Nos esperia la lampo ante la tona. – Tximista trumoia baino lehenago hautematen dugu.

Ante-k zerbaiten aurreko puntu baterako mugimendua ere adieraz dezake (= a ante):

• On ia pone un monton de libros ante me. – Liburu pila bat jarri dute nire aurrean.
• Me veni ante tu per demanda per tua pardona. – Zure aurrera nator barkamena eskatzera.

Ante cuando edo ante ce lokuzioek “baino lehen” esan nahi dute lotura gisa (“une hori baino lehen”):

• Nos vide la lampo ante cuando nos oia la tona. – Tximista ikusten dugu trumoia entzun baino lehen.

asta

Asta-k zehaztutako objektu edo kokapen bateraino (“-raino”) esan nahi du:

• El ia acompania me asta mea auto. – Nire autoraino lagundu dit.
• La tera es covreda con neva asta la montania. – Lurra elurrez estalita dago mendietaraino.
• Me es empapada asta mea pel. – Hezurretaraino blaituta nago.
• La custa ia cade asta sola un euro. – Prezioa euro bakar bateraino jaitsi zen.
• El ia visita cada pais de Andora asta Zambia. – Herrialde guztiak bisitatu ditu, Andorratik hasi eta Zambiaraino.
• Studia la pajes dudes-sinco asta cuatrodes-du. – Ikasi 25etik 42ra bitarteko orrialdeak (biak barne).

Hortik dator asta-ren denborazko zentzua, hau da, “arte” (“-ra arte”):

• El labora asta medianote. – Gauerdira arte egiten du lan.
• Espeta asta la estate. – Itxaron udara arte.
• Asta doman! – Bihar arte!

ca

Ca-k “baino” esan nahi du. Desberdintasun-konparazio baten erreferentzia-puntua adierazten du:

• Mea can es plu intelijente ca me. – Nire txakurra ni baino adimentsuagoa da.
• Acel es multe min interesante ca esta. – Hori hau baino askoz gutxiago interesgarria da.
• La sielo e tera ave plu cosas ca tu imajina en tua filosofia. – Gauza gehiago daude zeruan eta lurrean zure filosofian amesten direnak baino.

como

Como-k “bezala” edo “bezalakoa” esan nahi du. Berdintasun-konparazio baten erreferentzia-puntua adierazten du:

• El rie como un iena. — Hiena batek bezala egiten du barre.
• Tua cor es dur como petra. – Zure bihotza harria bezain gogorra da.
• Iogurte es como crema. – Jogurta krema bezalakoa da.
• Tu ia veni a la mesma conclui como me. – Nire ondorio berera iritsi zara.
• Me pote salta tan alta como tu. – Zu bezain altu egin dezaket salto.
• Condui como un adulte. – Portatu heldu baten moduan.

con

Con-ek “-rekin” esan nahi du. Haren aurkakoa sin da.

Lagun egiten duen pertsona, gauza edo egoera bat aurkezten du:

• Me vide la xica con sua padre. – Neska bere aitarekin ikusten dut.
• Los vole come con nos. – Gurekin jan nahi dute.
• Nos bevi cafe con lete. – Kafea esnearekin edaten ari gara.
• On ia misca la zucar con sal. – Azukrea gatzarekin nahasi dute.
• Los batalia con la elementos. – Elementuen aurka borrokatzen ari dira.
• No multe parolas comensa con X. – Hitz gutxi hasten dira X letraz.
• El ia dona a me un libro con multe fotos. – Argazki asko dituen liburu bat eman dit.
• Elena es un xica con capeles roja. – Elena ile gorriko neska bat da.
• La om vea senta con un pipa en sua boca. – Gizon zaharra pipa ahoan duela eserita dago.
• Sua sposa regarda el con stona. – Bere emazteak harrituta begiratzen dio.
• Compara esta con la clima de ier. – Konparatu hau atzoko eguraldiarekin.
• Tota cambia con la pasa de tempo. – Dena aldatzen da denboraren igarotzearekin batera.
• A cada dia, me leva con la sol. – Egunero eguzkiarekin batera jaikitzen naiz.
• E con acel parolas, el ia desapare. – Eta hitz horiekin, desagertu egin zen.

Con-ek “bidez” edo “-ren bidez” ere esan nahi du, tresna gisa erabiltzen den zerbait aurkeztuz:

• Me scrive con un pen. – Boligrafoz idazten dut.
• Nos oia con nosa oreas. – Belarriekin entzuten dugu.
• La cavalo colpa con sua pede. – Zaldiak ostiko egiten du bere hankarekin.
• El ia compra un casa con la mone cual el ia erita. – Etxe bat erosi zuen oinordetzan jasotako diruarekin.

Ekintza bat zerbait abstraktuagoaren bidez edo tresna-itxura gutxiago duen zerbaiten bidez gertatzen denean, par nahiago izaten da.

An con-ek “arren” edo “izan arren” esan nahi du:

• Nos va fali an con tua aida. – Huts egingo dugu, baita zure laguntzarekin ere.

contra

Contra-k “aurka” edo “kontra” esan nahi du. Aurrez aurre dagoen edo kontrako norabidean mugitzen den zerbait aurkezten du, modu errealean zein metaforikoan:

• Clui tua oios contra la lus. – Itxi begiak argiaren aurrean.
• Esta camera es secur contra acua. – Kamera hau uraren aurkakoa da.
• La elinicas antica ia batalia contra Persia. – Antzinako greziarrek Persiaren aurka borrokatu zuten.
• La scala es contra la serca. – Eskailera hesiaren kontra jarrita dago.
• El lisca e cade contra la mur. – Labaindu eta hormaren kontra erori da.
• Nada contra la flue es difisil. – Korrontearen aurka igeri egitea zaila da.
• Me es contra la gera. – Gerraren aurka nago.
• Tu ia ata contra mea desiras. – Nire nahien aurka jokatu duzu.

de

De-k “-tik” (jatorria) esan nahi du. Zerbait jatorri gisa aurkezten du:

• Me es de New York. – New Yorkekoa naiz.
• Me viaja de Paris a London. – Paristik Londresera bidaiatzen ari naiz.
• La paperes ia cade de la fenetra. – Paperak lehiotik erori ziren.
• Me ia reseta un letera de la re. – Erregearen gutun bat jaso dut.
• La furor asconde sua fas de la cameras. – Lapurrak aurpegia ezkutatzen du kameretatik.
• La acua difere de la asida par sua cimica. – Ura azidotik bereizten da bere kimikagatik.
• La resulta depende de la metodo usada. – Emaitza erabilitako metodoaren araberakoa da.
• Nos labora ja de la lus prima. – Egunsentitik ari gara lanean.
• Multe anios ia pasa de la gera. – Urte asko igaro dira gerratik.
• La table es fada de lenio. – Mahaia egurrez egina dago.
• Tu gusta carne de oveta? – Arkume-haragia gustatzen zaizu?

Hedapenez, de-k zerbaiten jabe den pertsona edo gauza aurkezten du:

• Acel es la auto de mea frate. – Hori nire anaiaren autoa da.
• Me gusta escuta la canta de la avias. – Txorien kantua entzutea gustatzen zait.
• El ia es impresada par la cuietia de la foresta. – Basoko lasaitasunak txundituta utzi zuen.
• Dona un peso de torta a me, per favore. – Emaidazu tarta zati bat, mesedez.

Modu abstraktuagoan, de-k bi gauzaren arteko harreman orokorra adierazten du maiz, edo ezaugarri edo ekintza baten eta gauza baten artekoa:

• Me ave tre caxas de libros per vende. – Hiru liburu-kutxa ditut saltzeko.
• El ia presta a me un tela de un color fea. – Kolore itsusiko eskuoihal bat utzi zidan.
• La tore ave cuatro metres de altia. – Dorreak berrogei metroko altuera du.
• Esta balde es plen de pexes. – Ontzi hau arrainez beteta dago.
• Nos vole es libre de vos. – Zuengandik libre izan nahi dugu.
• La ora ia veni per parla de multe cosas. – Iritsi da gauza askotaz hitz egiteko unea.

Hizkuntza batzuetan izen konposatua izango litzatekeena, LFNn de bidez lotutako bi izenekin adierazi ohi da:

• Mea oculo de sol es rompeda. – Nire eguzkitako betaurrekoak hautsita daude.
• La gavota es un avia de mar. – Kaioa itsas hegazti bat da.
• Esta va es tua sala de dormi. – Hau zure lo-gela izango da.
• Tu ia oblida aplica la freno de mano. – Eskuko balazta jartzea ahaztu zaizu.
• Per sua come de matina, el bevi sola cafe. – Gosaltzeko, kafea bakarrik edaten du.
• El es la campion de mundo de tenis de table. – Mahai-teniseko munduko txapelduna da.

De preposizio konplexu gisa funtzionatzen duten esamolde finko batzuen bigarren elementu gisa agertzen da:

• Los ia ajunta tota la ingredientes con eseta de la sal. – Osagai guztiak gehitu zituzten, gatza izan ezik.
• Los ia usa zucar en loca de sal. – Azukrea erabili zuten gatzaren ordez.
• Me es tarda par causa de un conjesta de trafica. – Berandu nator trafiko-ilara bat dela eta.
• La campaneria es a destra de la catedral. – Kanpandorrea katedralaren eskuinaldean dago.

De beste preposizio baten aurretik jar daiteke urruntze-mugimendua adierazteko:

• La gato salta de sur la seja. – Katua aulkiaren gainetik salto egiten du.
• Un arania rampe de pos la orolojo. – Armiarma bat erlojuaren atzetik narrasean dator.
• La pasaros asende de entre la arbores. – Txolarreak zuhaitzen artetik igotzen dira.

a bezala, de-k preposizio bat adberbio bihur dezake. Adberbioak “testuinguruak iradokitako kokapenetik” esan nahi du:

• La monstro ia veni de su. – Monstruoa azpitik etorri zen.
• La gidor ia cria de ante, ma me no ia pote oia. – Gidaria aurrealdetik oihuka ari zen, baina ezin izan nuen entzun.

De cuando edo de ce lokuzioek “geroztik” esan nahi dute lotura gisa (“une horretatik aurrera”):

• De cuando me ia es un enfante, me desira sta sur la luna. – Haurra nintzenetik, ilargian egon nahi izan dut.

== #i en

En-ek “barruan” esan nahi du. Haren aurkakoa estra da.

Espazioan edo denboran beste zerbaiten barruan (osorik edo zati batean) dagoen kokapen bat adierazten du:

• Mea cor es en mea peto. – Nire bihotza nire bularrean dago.
• La sol es en la sielo. – Eguzkia zeruan dago.
• Nos espeta en la auto. – Autoan gaude zain.
• La plantas es en vasos. – Landareak lorontzietan daude.
• Sua ditos es fisada en la manico de un tas. – Haren hatzak kikara baten heldulekuan trabatuta daude.
• Me ave alga pensas en mea mente. – Zenbait pentsamendu ditut buruan.
• Gatos no gusta es en acua. – Katuei ez zaie gustatzen uretan egotea.
• Nos no vide la stelas en la dia. – Ez dugu izarrik ikusten egunez.
• Beethoven ia nase en 1770. – Beethoven 1770ean jaio zen.
• Nos ia visita la museo en febrero. – Otsailean bisitatu genuen museoa.
• El ia scrive la libro en tre semanas. – Hiru astean idatzi zuen liburua.

Metaforikoki, kokapena egoera bat, jarduera bat edo modu bat izan daiteke:

• Me no vole viaja en esta clima. – Ez dut bidaiatu nahi eguraldi honekin.
• La construida es en foco. – Eraikina sutan dago.
• Nos es en peril. – Arriskuan gaude.
• Esce nos es en acorda? – Ados gaude?
• En ajunta, me vide un problem nova. – Gainera, arazo berri bat ikusten dut.
• En fato, me vide du problemes. – Izan ere, bi arazo ikusten ditut.
• Nos ia pasa un ora en conversa. – Ordu bat eman genuen hizketan.
• La enfantes senta en un sirculo. – Haurrak borobilean eserita daude.
• Me va repete esta en elinica. – Grezieraz errepikatuko dut hau.
• La custas es en euros. – Prezioak eurotan dira.

En-ek “barrura” ere esan nahi dezake (= a en):

• El ia cade en la rio. – Ibaira erori zen.
• Pone la dejetada en la baldon. – Sartu zaborra zakarrontzian.
• Un idea bon ia veni en sua testa. – Ideia on bat etorri zitzaion burura.
• Me ia tradui la article en franses. – Artikulua frantsesera itzuli dut.
• Nos pasa en un eda nova. – Aro berri batera igarotzen ari gara.

En cuando edo en ce lokailuak “bitartean” esan nahi du, “zerbait gertatzen ari den unean”:

• Lo ia comensa pluve forte en cuando la reportor ia parla. – Gogotik hasi zuen euria kazetaria hizketan ari zen bitartean.

entre

Entre-k “artean” esan nahi du. Toki edo une bat beste biren edo gehiagoren artean inguratuta dagoela adierazten du:

• Mea testa es entre mea oreas. – Nire burua nire belarrien artean dago.
• La table es entre la seja e la mur. – Mahaia aulkiaren eta hormaren artean dago.
• Txesco es entre Deutxland, Osteraic, Slovensco, e Polsca. – Txekiar Errepublika Alemania, Austria, Eslovakia eta Poloniaren artean dago.
• El viaja entre Paris e Madrid a cada semana. – Paris eta Madril artean bidaiatzen du astero.
• Tu es entre amis asi. – Lagun artean zaude hemen.
• La bal ia cade entre la flores. – Pilota loreen artean erori zen.
• Cua es la difere entre un mur e un serca? – Zein da horma baten eta hesi baten arteko aldea?
• Elefen promove comunica entre poplas. – LFNk herrien arteko komunikazioa sustatzen du.
• On va ave un interval de des minutos entre la du atas. – Hamar minutuko atsedenaldia egongo da bi ekitaldien artean.
• El ia nase entre la geras. – Gerren artean jaio zen.
• Me velia usual entre sete e oto. – Normalean zazpiak eta zortziak artean esnatzen naiz.
• On debe paia entre des e dudes euros. – Hamar eta hogei euro artean ordaindu behar da.

estra

Estra-k “kanpoan” esan nahi du. Haren aurkakoa en da.

Beste zerbaiten barruan *ez* dagoen kokapen bat adierazten du:

• Mea sapato es estra mea calseta. – Nire oinetakoa nire galtzerditik kanpo dago.
• El abita estra la site. – Hiritik kanpo bizi da.
• On no ave aira estra la barcon. – Ez dago airerik ontzitik kanpo.
• Tu es aora estra peril. – Arriskutik kanpo zaude orain.
• No telefoni estra la oras de labora. – Ez deitu lan-ordutegitik kanpo.

Estra-k kokapen horretaranzko mugimendua ere adieraz dezake (= a estra):

• La enfantes core estra la casa. – Haurrak etxetik kanpora joan ziren korrika.

Metaforikoki, estra-k “izan ezik” esan nahi dezake:

• El recorda no cosa estra sua nom. – Ez du ezer gogoratzen, bere izena izan ezik.

longo

Longo-k “zehar” esan nahi du. Zerbaitek mugitzean jarraitzen duen ibilbidea adierazten du:

• Me pasea longo la strada. – Kalean zehar nabil oinez.
• La balsa ia flota longo la rio. – Almadia ibaian behera joan zen flotatzen.
• La xico lisca longo la ramo. – Mutila adarrean zehar labaintzen da.
• Un arania rampe longo mea gama. – Armiarma bat nire hankan gora dabil narrasean.

Hedapenez, norbaitek esandakoaren edo idatzitakoaren “arabera” ere esan nahi dezake:

• Longo la predise, oji va es an plu calda. – Iragarpenaren arabera, bihar are beroago egingo du.
• La viaja tra tempo es posible, longo esta fisiciste. – Denboran bidaiatzea posible da, fisikari honen arabera.

par

Par-ek “bidez” edo “-k” (nork kasua pasiboan) esan nahi du. Aditz pasibo baten eragilea edo sorkuntza baten egilea adierazten du:

• El ia es colpada par un bal de neva. – Elur-bola batek jo zuen.
• Me es surprendeda par tua reata. – Harrituta nago zure erreakzioarekin.
• Suiz es ensircada par otra paises. – Suitza beste herrialde batzuez inguratuta dago.
• Hamlet es un teatral par Shakespeare. – Hamlet Shakespeareren antzezlana da.

Hedapenez, zerbait egiteko ekintza edo metodoa ere adierazten du:

• Me ia viaja asi par tren. – Trenez bidaiatu dut hona.
• Roberto es mea fio par sposi. – Roberto nire suhia da.
• La botelas es codigida par color. – Botilak koloreen arabera kodetuta daude.
• Nos ia descovre tua secretas par nosa spiores. – Zure sekretuak gure espioien bidez aurkitu genituen.
• La prisonida ia evade par asconde su un camion. – Presoak ihes egin zuen kamioi baten azpian ezkutatuta.
• Me va destrui la serca par sola un colpa de pede. – Hesia ostiko bakar batez suntsituko dut.
• On no pote solve esta problem par negosia. – Arazo hau ezin da negoziazio bidez konpondu.

Aditz iragankor bat izen bihurtzen denean, eta aditzaren subjektua eta objektua antzekoak direnean (adibidez, biak pertsonak direnean), par erabiltzen da subjektua adierazteko, eta de edo a objektua adierazteko:

• La ama par la madre. – Amaren maitasuna. (Amak maitatzen du)
• La ama de/a la madre. – Amarenganako maitasuna. (Ama maitatua da)
• La ataca de la troianes par la elinicas. – Greziarrek troiarrei egindako erasoa. (Greziarrek troiarrei eraso egiten diete)

per

Per-ek “-(r)entzat” edo “-(r)ako” esan nahi du. Helburu edo hartzaile bat aurkezten du:

• Nos labora per mone. – Diruagatik egiten dugu lan.
• Tases es usada per bevi. – Kikarak edateko erabiltzen dira.
• Me viaja per vide la mundo. – Mundua ikusteko bidaiatzen ari naiz.
• Tu es vestida per un sera de dansa. – Dantza-gau baterako jantzita zaude.
• Me va vade a la botecas per tu. – Dendetara joango naiz zuretzat.
• El ia scrive la libro per sua madre. – Bere amarentzat idatzi zuen liburua.
• La viaja va es perilosa per tu. – Bidaia arriskutsua izango da zuretzat.
• Me batalia per mea vive. – Nire bizitzaren alde borrokatzen ari naiz.
• Per esta razona, me no pote parla longa. – Arrazoi horregatik, ezin dut luze hitz egin.
• Per esemplo, considera la balena. – Adibidez, erreparatu baleari.

Hedapenez, beste zerbaiten truke aldatzen den gauza bat ere adierazten du:

• Tu ia paia tro per acel computador. – Gehiegi ordaindu duzu ordenagailu horrengatik.
• Me ia compra lo per mil euros. – Mila euroan erosi nuen.
• Grasias per tua carta postal. – Eskerrik asko zure postalagatik.

Aurreikusitako denbora-tarte bat adieraz dezake:

• Nos vade a Colorado per un semana. – Coloradora goaz aste baterako.
• Me no va retarda tu per plu ca un minuto. – Ez zaitut minutu bat baino gehiago entretenituko.

Kasu berezi gisa, per-ek babesten edo ordezkatzen den zerbait aurkezten du:

• Me ia vota per la proposa, ma tu ia vota contra lo. – Proposamenaren alde bozkatu nuen, baina zuk aurka bozkatu zenuen.
• Car tu no ia es ala, me ia parla per tu. – Han ez zinenez, zure izenean hitz egin nuen.

pos

Pos-ek “ondoren” edo “atzean” esan nahi du. Haren aurkakoa ante da.

Espazioan, zehaztutako objektu baten alde garrantzi gutxiagokoan dagoen kokapen bat adierazten du:

• Mea dorso es pos mea peto. – Nire bizkarra nire bularraren atzean dago.
• La aparatos es pos un porte securida. – Ekipamendua giltzatutako ate baten atzean dago.
• La xicos turbosa ia asconde pos la cabana. – Mutil bihurriak txabolaren atzean ezkutatu ziren.

Denboran, pos-ek zehaztutako une baten ondorengo puntu bat adierazten du:

• Desembre veni pos novembre. – Abendua azaroaren ondoren dator.
• Los va comensa bevi pos la reposa de sol. – Eguzkia sartu ondoren hasiko dira edaten.
• Verje a destra pos la eglesa. – Biratu eskuinera eliza igaro ondoren.
• Me va reveni pos tre dias. – Hiru egun barru itzuliko naiz.

Pos-ek zerbaiten atzean dagoen puntu bateranzko mugimendua ere adieraz dezake (= a pos):

• La serpente ia desapare pos la arbor. – Sugea zuhaitzaren atzean desagertu zen.

Pos cuando edo pos ce lokailuak “ondoren” esan nahi du, konjunkzio gisa (“zerbait gertatu den unearen ondoren”):

• Nos oia la tona pos cuando nos vide la lampo. – Tximista ikusi ondoren entzuten dugu trumoia.

sin

Sin-ek “gabe” esan nahi du. Absent dagoen zerbait adierazten du:

• Tua sposa gusta sua cafe sin lete. – Zure emazteari esnerik gabeko kafea gustatzen zaio.
• Me ia pasea tra la pluve sin parapluve. – Euripean ibili nintzen aterkirik gabe.
• On ave no fuma sin foco. – Ez dago kerik su gabe.
• Me va decora la casa intera sin aida. – Etxe osoa apainduko dut laguntzarik gabe.
• Tu es tota sin compatia. – Erabat errukigabea zara.
• El ia adormi sin intende. – Nahi gabe loak hartu zuen.
• La rexercor ia sorti sin descovre la responde. – Ikertzaileak erantzuna aurkitu gabe alde egin zuen.
• La depinta ia cade sin causa evidente. – Margolana erori egin zen, ageriko arrazoirik gabe.

sirca

Sirca-k “inguruan” esan nahi du. Beste zerbait inguratzen duen posizio bat adierazten du:

• La campores fa cantas sirca la foco. – Kanpatzaileek abestiak kantatzen dituzte suaren inguruan.
• Mea mano es cluida sirca mea diton. – Nire eskua nire hatz lodiaren inguruan itxita dago.
• Edera crese sirca la tronco. – Huntza enborraren inguruan hazten da.
• On ave pinta verde sirca la fenetras. – Pintura berdea dago leihoen inguruan.

Inguruko ibilbide batean zeharreko mugimendua ere adieraz dezake:

• La luna vade sirca la tera, e la tera vade sirca la sol. – Ilargia Lurraren inguruan biratzen da, eta Lurra Eguzkiaren inguruan biratzen da.
• Nos intende viaja sirca la mundo par cavalo. – Munduari bira zaldiz emateko asmoa dugu.
• El vaga sirca la jardin e ole la flores. – Lorategian zehar dabil noraezean, loreak usaintzen.

Denbora- eta kantitate-adierazpenekin, sirca-k balioa gutxi gorabeherakoa dela adierazten du (benetako balioa inguruko tarte horretan dago):

• Me ave sirca sincodes anios. – 50 urte inguru ditut.
• Me pote pensa a sirca sento razonas per no revela mea eda. – Ehun arrazoi inguru bururatzen zaizkit nire adina ez azaltzeko.
• La conserta ia comensa sirca dui pos dudes. – Kontzertua zortzi eta erdiak aldera hasi zen.
• Sirca la lus prima, me ia oia tua can abaiante. – Egunsentia aldera, zure txakurra zaunka entzun nuen.

su

Su-k “azpian” esan nahi du. Beste bat baino baxuagoa den kokapen bat adierazten du, fisikoki zein metaforikoki:

• La neva craci su mea pedes. – Elurrak krak egiten du nire oinen azpian.
• La solo es su la sofito. – Lurra sabaiaren azpian dago.
• Antilopes ia reposa su la arbores. – Antilopeak zuhaitzen azpian atseden hartzen ari ziren.
• On ave un table de sanduitxes su la fenetra. – Ogitartekoen mahai bat dago leihoaren azpian.
• Tu pare es su la influe de la vino. – Ardoaren eraginpean zaudela dirudi.
• Me no pote labora su tua regulas. – Ezin dut lan egin zure araupean.

Hedapenez, su-k zerbaitek fisikoki estaltzen duen edozein kokapen ere adieraz dezake, benetan baxuagoa izan ala ez:

• La color vera de la sofito es apena vidable su esta pinta fea. – Sabaiaren benetako kolorea ia ez da ikusten pintura itsusi honen azpian.
• Me ave un paceta su mea braso. – Pakete bat dut besapean.
• El ia porta un sueter su sua jaca. – Jertse bat zeraman jaka azpian.

Su-k zerbaiten azpiko kokapen bateranzko mugimendua ere adieraz dezake (= a su):

• La acua ia vade su la mobilas. – Ura altzarien azpira joan zen.

supra

Supra-k “gainean” esan nahi du. Beste bat baino altuagoa den kokapen bat adierazten du, fisikoki zein metaforikoki:

• La nubes es supra mea testa. – Hodeiak nire buruaren gainean daude.
• La teto es supra la sofito. – Teilatua sabaiaren gainean dago.
• El ia apoia supra la table per ateni la sal. – Mahaiaren gainera makurtu zen gatzontzia hartzeko.
• Un tempesta enorme developa supra la mar. – Ekaitz erraldoi bat ari da sortzen itsasoaren gainean.

Supra-k bi elementuen artean tarte bat dagoela suposatzen du. Tarterik ez badago, sur erabiltzen da haren ordez.

Hedapenez, supra-k beste zerbait fisikoki estaltzen duen edozer ere adieraz dezake, benetan altuagoa izan ala ez:

• La montania lansa un ombra supra nosa casa. – Mendiak itzala egiten du gure etxearen gainean.
• El ia porta un covretota supra sua otra vestes. – Mono bat zeraman jantzita gainerako arropen gainetik.

Supra-k goiko kokapen bateranzko mugimendua ere adieraz dezake (= a supra):

• La sol leva supra la tera. – Eguzkia Lurraren gainetik altxatzen da.

sur

Sur-ek “gainean” edo “-(a)n” esan nahi du. Zerbaiten gainazaleko kokapen bat adierazten du, grabitateak bertan mantenduta edo beste modu batera finkatuta:

• Mea xapo es sur mea testa. – Nire txapela nire buruan dago.
• No senta sur la seja rompeda. – Ez eseri hautsitako aulkian.
• Si on sta sur la balcon, on vide la mar. – Balkoian egonez gero, itsasoa ikusten da.
• La asfalto sur la strada fonde en la caldia. – Errepideko asfaltoa urtzen ari da beroarekin.
• Esce la vive existe sur Marte? – Bada bizitzarik Marten?
• Me va pende esta depinta sur la mur. – Margolan hau horman zintzilikatuko dut.
• La om ia besa la fem sur sua jena. – Gizonak musu eman zion emakumeari masailean.

Sur-ek “gainera” ere esan nahi dezake (= a sur):

• Pone tua cartas sur la table. – Jarri zure kartak mahai gainean.
• Un roca cual cade sur la tera es nomida un meteorite. – Lurrera erortzen den harriari meteorito esaten zaio.
• El ia pone un dital sur sua dito. – Titarea jarri zuen hatzean.

Metaforikoki, sur-ek “buruz” edo “gaiari buruz” esan nahi du:

• La teatral es sur la gera. – Antzezlana gerrari buruzkoa da.
• Me ia leje multe libros sur la tema. – Liburu asko irakurri ditut gai honi buruz.
• La xica plora sur sua pupa perdeda. – Neska negarrez ari da galdutako panpinagatik.

tra

Tra-k “zehar” esan nahi du. Mugimendua gertatzen den kokapen bat adierazten du, mutur batetik bestera igaroz:

• Acua flue tra la tubos. – Ura hodietatik zehar doa.
• La enfantes ia core tra la vileta. – Haurrek herrixkan zehar egin zuten korrika.
• La pluve ia trova un via tra mea saco. – Euriak nire motxilan zehar bidea aurkitu du.
• La tren vade de Milano a Roma tra Bologna. – Trena Milanetik Erromara doa, Boloniatik igarota.
• Un rueta gida tra la campos a la lago. – Bidezidor batek zelaietan zehar darama lakura.
• Me regarda la stelas tra la fenetra abrida. – Izarrei begiratzen diet leiho irekitik.
• Los ia resta juntada tra la anios. – Elkarrekin jarraitu dute urteetan zehar.
• El ia senta en un sejon tra la note. – Besaulki batean eserita egon zen gau osoan zehar.
• On ia oia la esplode tra la site. – Leherketa hiri osoan zehar entzun zen.

Tra cuando edo tra ce lokailuak “bitartean”, “bizi garen bitartean” edo “gertatzen den denbora guztian” esan nahi du:

• Me senta tra cuando mea larmas flue. – Eserita nago nire malkoak isurtzen diren bitartean.

ultra

Ultra-k “harago” esan nahi du. Zerbaiten beste aldean dagoen kokapen bat adierazten du:

• La scola es ultra la eglesa. – Eskola elizaz harago dago.
• Ultra la ponte es un vista merveliosa. – Zubitik harago ikuspegi zoragarria dago.
• Esta taxe es ultra mea capasia. – Zeregin hau nire gaitasunetatik harago dago.

Kokapen horretaranzko mugimendua ere adieraz dezake (= a ultra):

• La esplorores ia viaja ultra la montanias. – Esploratzaileek mendietatik harago bidaiatu zuten.
• Los ia remi un barceta ultra la lago. – Txalupa bat arraunean eraman zuten lakua zeharkatuz.