Propositiones

Como un phrase, un proposition contine un subjecto e un verbo, sed illo forma parte de un phrase plus grande.

Chascun phrase contine un proposition principal. Iste pote esser modificate in varie manieras per un o plus propositiones subordinate. Si un proposition subordinate modifica un phrase nominal, illo es appellate un proposition relative. Si illo modifica un verbo o le integre proposition principal, illo es appellate un proposition adverbial. E si illo joca le rolo de un substantivo, illo es appellate un proposition substantive.

In plus, un phrase pote continer plus de un proposition principal.

Propositiones relative

Un proposition relative es un proposition que modifica un substantivo. Le propositiones relative seque le substantivos que illos modifica, e illos usualmente comencia con un del pronomines relative ci e cual:

• La om ci ia abita asi ia vade a New York. – Le viro qui habitava hic iva a New York.
• La poma cual ia cade de mea saco es aora noncomable. – Le pomo que cadeva de mi sacco es ora inedibile.

Pro claritate, un proposition relative pote esser separate del resto del phrase per virgulas, specialmente si illo es longe o complicate:

• La poma, cual ia cade de mea saco en la fango a matina ier, es aora noncomable. – Le pomo, que cadeva de mi sacco in le fango heri matino, es ora inedibile.

Alcun propositiones relative non es essential pro le significato del phrase, sed simplemente adde un commento in passar. Tal propositiones es sempre separate per virgulas:

• La can, ci ave manxas negra, ia morde la polisior. – Le can, que ha maculas nigre, mordeva le policiero.
• Mea padre, ci ia jubila, abita en Mexico. – Mi patre, qui es retirate, vive in Mexico.
• Esta jus, cual Ana ia fa, ave un sabor bon. – Iste succo, que Anna preparava, ha un bon gusto.

Ci e cual pote ager como le subjecto o le objecto del proposition relative. Le objectos normalmente seque le verbo, sed quando un de istes es le objecto, illo precede e le subjecto e le verbo:

• La fem ci me ama veni de Frans. – Le femina que io ama veni de Francia.
• La robot cual me ia construi no opera. – Le robot que io construeva non functiona.
• Ta ce nos vade a mea casa, cual es prosima. – Lassa nos ir a mi casa, que es proxime.

Quando le pronomine relative es le objecto de un preposition, le preposition veni in prime loco:

• La fem de ci nos parla labora a mea ofisia. – Le femina de qui nos parla labora in mi officio.
• Tua libro, en cual me ia scrive sua nom, es sur la table. – Tu libro, in le qual io scribeva su nom, es sur le tabula.

Quando de ci o de cual introduce un substantivo possedite intra le proposition relative, ille substantivo es usualmente introducite per sua pro claritate:

• Esta fem, de ci sua sposo labora en la banco, es un cosinor eselente. – Iste femina, cuje sposo labora in le banca, es un excellente cocinera.
• La fem, de ci tu conose sua sposo, labora a mea ofisia. – Le femina, cuje sposo tu cognosce, labora in mi officio.
• La fem, de ci tu ia dona la letera a sua sposo, es encantante. – Le femina, a cuje sposo tu dava le litera, es charmante.
• Mea auto, de cual sua motor es rompeda, es aora dejetada. – Mi auto, cuje motor es rupte, es ora rebuto.

Tal phrases pote esser rendite minus pesante per substituer le determinante cui pro de ci sua o de cual sua:

• Mea auto, cui motor es rompeda, es aora dejetada. – Mi auto, cuje motor es rupte, es ora rebuto.

In alcun linguas, un proposition relative pote modificar le toto del proposition precedente. In Elefen, si illo esserea ambigue, un expression como lo cual, e lo, e esta o e acel pote esser usate in su loco:

• El pote salta a un metre alta, e esta ia surprende me. – Ille pote saltar un metro de alto, lo que me surprendeva.
• Me ia eleje aprende elefen, lo cual ia es un deside multe bon. – Io eligeva apprender elefen, lo que esseva un decision multo bon.

Un altere modo de comenciar un proposition relative es con un adverbio relative:

• Me labora en Paris, do me abita. – Io labora in Paris, ubi io vive.
• El va visita en julio, cuando la clima es bon. – Ille visitara in julio, quando le tempore es bon.
• Acel es la razona perce Juan ia parti. – Iste es le ration pro que Juan partiva.

Tal propositiones relative es frequentemente simile a propositiones adverbial:

• Me labora do me abita. – Io labora ubi io vive.
• El va visita cuando la clima es bon. – Ille visitara quando le tempore es bon.

Propositiones adverbial

Un proposition adverbial modifica o le verbo del proposition principal o le proposition principal mesme. Un proposition adverbial es introducite per un del subordinatores adverbial (como, cuando, cuanto, do) o un del subordinatores special si, car, afin, e ca:

• Me no teme la can, car el es multe peti. – Io non ha timor del can, proque illo es multo parve.
• Si los redui tro rapida sua pesa, los va regania lo. – Si illes perde peso troppo rapidamente, illes lo recuperara.
• Me core afin la rinoseros no catura me. – Io curre de modo que le rhinocerotes non me captura.
• Esta es plu labora ca me ia previde. – Isto es plus de travalio de lo que io expectava.
• El ia scrive cuando sua madre ia demanda. – Ille scribeva quando su matre lo demandava.
• El dise ce el es felis do el abita. – Ille dice que ille es felice ubi ille vive.
• On no ia permete ce me fa la cosas como me ia desira. – On non me permitteva facer le cosas como io voleva.

Un proposition adverbial introducite per un subordinatore adverbial (como, cuando, cuanto, do) pote esser considerate como un proposition relative abbreviate. Per exemplo, le ultime tres exemplos de supra pote tamben esser exprimite de iste modo:

• El ia scrive a la ora cuando sua madre ia demanda. – Ille scribeva al momento que su matre lo demandava.
• El dise ce el es felis a la loca do el abita. – Ille dice que ille es felice in le loco ubi ille vive.
• On no ia permete ce me fa la cosas en la modo como me desira. – On non me permitteva facer le cosas in le modo que io voleva.

Propositiones substantive

Un proposition substantive functiona como un substantivo: illo pote esser le subjecto o le objecto de un verbo o preposition. Le propositiones substantive es introducite per le subordinatores special ce o esce, per un del subordinatores pronominal cua, cual e ci, o per un del subordinatores adverbial.

Pro vider si un proposition es vermente un proposition substantive, substitue “ille”, “illa”, “illo”, o “illes” pro le proposition. Si isto produce un phrase correcte, le proposition es un proposition substantive. Le propositiones substantive es typicamente objectos de verbos de pensamento, perception, o emotion:

• Me vide do tu es. – Io vide ubi tu es.
• Cuando me va parti, me no sabe. – Quando io partira, io non lo sabe.
• Me sabe de do tu veni. – Io sabe de ubi tu veni.
• Me sabe ci ia dise acel. – Io sabe qui diceva isto.
• Me vole demanda cua tu ia dise. ­– Io vole demandar lo que tu diceva.
• Me pote divina cual libro el leje. – Io pote divinar qual libro ille lege.

Multe propositiones substantive es introducite per le subordinatores special ce (“que”) o esce (“si”):

• Me pensa ce el es bela. – Io pensa que illa es belle.
• Me pensa ce el pote salta a un metre alta. – Io pensa que ille pote saltar un metro de alto.
• Me pensa ce si. – Io pensa que si.
• Me duta esce el pote salta a un metre alta. – Io dubita si ille pote saltar un metro de alto.

Le propositiones substantive frequentemente reporta lo que un persona ha dicite, pensate, o demandate. In tote le casos, le tempore del verbo in le proposition substantive remane le mesme que in le discurso, pensamento, o question original:

• Me ia dise: “Me veni de London.”  →  Me ia dise ce me veni de London.
  • Io diceva: “Io veni de London.”  →  Io diceva que io veni de London.
• El pensa: “La tren ia es tarda.”  →  El pensa ce la tren ia es tarda.
  • Illa pensa: “Le tren esseva tardive.”  →  Illa pensa que le tren esseva tardive.
• El ia demanda: “Cuando nos va parti?”  →  El ia demanda cuando nos va parti.
  • Ille demandava: “Quando nos partira?”  →  Ille demandava quando nos partira.
• Me va vole sabe: “Do la selebra es?”  →  Me va vole sabe do la selebra es.
  • Io vorra saper: “Ubi es le festa?”  →  Io vorra saper ubi es le festa.

Le propositiones relative e adverbial pote a vices esser confundite con propositiones substantive. Pro clarificar que se tracta de un proposition relative o adverbial, adde un substantivo o pronomine ante cual o ci:

• Me no comprende la ata cual tu intende. – Io non comprende le action que tu intende.
• Me ia oia lo cual tu ia dise. – Io audiva lo que tu diceva.
• Me no conose el ci tu ia indica. – Io non cognosce le persona que tu indicava.
• Me vide la loca do tu es. – Io vide le loco ubi tu es.
• Me no sabe la ora cuando me va parti. – Io non cognosce le hora quando io partira.

Un verbo infinitivo pote tamben esser considerate como introducente un typo de proposition substantive.

Propositiones coordinate

Duo propositiones principal pote esser ligate in un singule phrase per medio de conjunctiones coordinative. Un virgula es frequentemente includite ante le conjunction:

• Me ia desira la auto, ma me no ia ave la mone. – Io voleva le auto, sed io non habeva le pecunia.
• Me desira un carera bon e me vole ance trova un sposa bela. – Io vole un bon cariera e io vole tamben trovar un belle sposa.

Tal propositiones pote exister como phrases independente, con o sin conjunctiones:

• El ia vole canta e el ia vole dansa, ma el ia teme. – Ille voleva cantar e ille voleva dansar, sed ille habeva timor.
• El ia vole canta. E el ia vole dansa. Ma el ia teme. – Ille voleva cantar. E ille voleva dansar. Sed ille habeva timor.
• El ia vole canta. El ia vole dansa. El ia teme. – Ille voleva cantar. Ille voleva dansar. Ille habeva timor.