Pronomines

Un pronomine es un parola que reimplacia un phrase nominal plus longe.

Pronomines personal

• me – io, me
• tu – tu (un persona)
• el – ille, illa, le, la
• lo – illo, lo
• nos – nos
• vos – vos (plus de un persona)
• los – illes, illas, los, las

Tu es singular e vos es plural in tote le situationes, tanto formal como informal.

El es usate pro referer se a personas, e a animales como mammiferos e aves. Illo pote etiam esser applicate metaphoricamente a altere creaturas, robots, le luna, tempestas, etc.

Lo es usate pro referer se a cosas, creaturas simple, ideas, conceptos, etc.

Los es usate como le plural de e el e lo.

Elefen normalmen non distingue inter “ille” e “illa”. Le formas elo (“ille”) e ela (“illa”) es rar, sed pote esser usate pro evitar le repetition excessive de nomines de personas quando on parla de un viro e un femina in le mesme contexto.

• Do es Joana? El es en la jardin. – Ubi es Joana? Illa es in le jardin.
• Do es mea come de matina? Lo es en la cosina. – Ubi es mi jentaculo? Illo es in le cocina.

Un pronomine personal pote esser sequite per un proposition relative. Si le senso remane clar, le pronomine pote esser omittite, lassante que le pronomine relative face un duple rolo:

• El recorda sempre la nomes de los ci el ia encontra. – Ille recorda sempre le nomines de illes qui ille ha incontrate.
• Me respeta tu, ci es tan saja. – Io te respeta, tu qui es si sage.
• El ci osa, gania. – Ille/illa qui osa, gania.
• Ci osa, gania. – Qui osa, gania.

On es un pronomine indefinite general, como “on” in francese o “man” in germano. Illo significa “le gente in general” o “un persona arbitrari” – o, in anglese idiomatic, “they” (illes) o “you” (tu/vos). Illo evita frequentemente le necessitate de un verbo passive:

• On dise ce tu va parti. – On dice que tu partira.
• On debe repete la verbo. – On debe repeter le verbo. / Le verbo debe esser repetite.

Se es le pronomine reflexive pro le tertie persona, tanto singular como plural. Illo se refere al subjecto del verbo currente, sed nunquam es le subjecto ipse:

• Lo limpi se. – Illo se netta.
• Los lava se. – Illes se lava.

Le pronomines possessive (“le mie”, “le tue”, etc.) es le mesme que le determinantes possessive (“mi”, “tu”, etc.), precedite per la:

• Me ia trova mea libros, ma tu no ia trova la tuas. – Io ha trovate mi libros, sed tu non ha trovate le tues.
• Lo es ance plu grande ca la mea. – Illo es etiam plus grande que le mie.
• No toca acel jueta! Lo no es la tua. – Non tocca ille joculo! Illo non es le tue.

Pronomines determinative

Justo como un adjectivo pote esser convertite in un substantivo, assi le major parte del determinantes pote esser convertite in pronomines. Le pronomines esta, acel, e otra sempre adde -s in le plural. Alcun altere pronomines pote etiam prender -s si isto rende le cosas plus clar.

• tota, totas – toto, totes
• ambos – ambe, ambes
• esta, estas – isto, istes
• acel, aceles – aquelle, aquelles
• cualce, cualces – qualcunque
• cada – cata un, cata
• alga, algas – alcun, alcunes
• cual, cuales – qual (un, unes)
• multe, multes – multo, multes
• poca, pocas – poco, pocos
• plur, plures – plures
• plu – plus
• la plu – le plus, le major parte
• min – minus
• la min – le minus
• un/la otra, (la) otras – un altere, le altere, (le) alteres
• la mesma, la mesmas – le mesme, le mesmes
• un tal, tales – un tal, tales, unes como ille

Exemplos:

• Estas aspeta bela! – Istes pare belle!
• Prende cualce. – Prende qualcunque (ex un selection).
• Me no vole judi, car me gusta egal cada. – Io non vole judicar, proque io ama cata un equalmente.
• Me vole grasia cada de esta persones. – Io vole remerciar cata un de iste personas.
• Alga(s) pensa ancora ce la mundo es plata. – Alcunes ancora pensa que le mundo es plat.
• Tu ia versa mal la vino. Alga es sur la table. – Tu ha versate mal le vino. Un poc es sur le tabla.
• Cual(es) tu va eleje? – Qual(es) tu eligera?
• Multe(s) de nos es programores. – Multes de nos es programmatores.
• Me no ia regarda multe(s) de acel filmas. – Io non ha viste multes de ille films.
• Me reconose poca(s) de la persones en la fola. – Io recognosce pocos del personas in le turba.
• Plu va ariva pronto. – Plus arrivara bentosto.
• Alga parolas es clar, ma on no pote leje fasil la plu. – Alcun parolas es clar, sed on non pote leger facilemente le major parte.
• Tu ave min ca me. – Tu ha minus que io.
• Me vole bonveni tota(s) de vos. – Io vole dar le benvenita a vos omnes.
• Me ia compra sinco libros nova, ma me ia lasa tota(s) en la bus. – Io ha comprate cinque nove libros, sed io ha lassate omnes in le autobus.
• Ambos de la enfantes jua felis. – Ambes del infantes ioca felicemente.

Le numeros cardinal pote esser usate como pronomines que indica gruppos de un talia specificate. Iste pronomines normalmen non prende le -s del plural e non require determinantes:

• Tre de mea amis va ariva a esta sera. – Tres de mi amicos arrivara iste vespere.
• Cuanto pizas tu ia come? – Quante pizzas tu ha mangiate?
  • Cuatro! – Quatro!
• La cuatro de nos va come en junta. – Nos quatro mangera insimul.
• Un de mea gatos manca. – Un de mi cattos manca.
• La tre ia abita en la mesma aparte. – Le tres habitava in le mesme appartamento.

Pro indicar multiplos indeterminate de numeros como sento, mil, o milion, le -s del plural es addite:

• On ia ave miles de persones a la conserta. – Habeva milles de personas al concerto.
• A cada anio, miliones migra a otra paises. – Cata anno, milliones migra a altere paises.
• On ia evacua miles de plu persones de locas inondada par la deluvias. – Milles de personas de plus esseva evacuate de areas inundate per le inundationes.
• On pote fatura plu sentos per servi. – On pote facturar centos de plus pro le servicio.

La non pote esser convertite in un pronomine. El, lo, e los es usate in su loco:

• La casa de mea padre es plu grande ca lo de mea frate. – Le casa de mi patre es plus grande que illo de mi fratre.
• Lo es ance plu grande ca lo cual me intende compra. – Illo es etiam plus grande que illo que io intende emer.

No non pote esser usate como pronomine, sed illo forma nun e no cosa. Le numero zero pote etiam esser usate como pronomine.

Le expression idiomatic la un la otra (o lunlotra) significa “le un le altere” o “mutuamente”. Illo ha variantes como la un o la otra (le un o le altere), la un pos la otra (o pos lunlotra, le un post le altere), e la un sur la otra (o sur lunlotra, le un super le altere):

• La xicos colpa la un la otra / lunlotra. – Le pueros colpa le un le altere / mutuamente.
• Me pila mea crepes la un sur la otra / sur lunlotra. – Io pila mi crepes le un super le altere / le un super le altere.

In alcun phrases, un pronomine es sequite immediatemente per un verbo e risca de esser malcomprendite como un determinante sequite per un verbo reusate como substantivo. Per exemplo, foras de contexto, on non pote esser secur si acel veni de Italia significa “ille action de venir de Italia” o “illo veni de Italia”. In le major parte del casos, le contexto rende le significato completemente obvie. Sed le comenciantes in Elefen, e illes qui vole evitar omne risco de ambiguitate, pote adder un substantivo simple – como person o cosa – post le determinante in loco de convertir lo in un pronomine:

• Acel cosa veni de Italia. – Iste cosa veni de Italia.
• Recorda ce alga persones (o algas) abita en sua auto. – Recorda que alcun personas (o alcunes) habita in lor autos.

In alcun casos, on vole render clar que le substantivo verbal non es un verbo. Con parolas como alga, multe, e poca, on pote adder de inter le determinante e le substantivo; le determinante tunc es devenite un pronomine, sed le substantivo non es devenite un verbo. Con altere determinantes, como esta e acel, on pote adder la ante le determinante:

• La profesor ia demanda alga de atende. – Le professor demandava un poc de attention.
• Multe de labora pote es evitada. – Multo de labor pote esser evitate.
• La esta deside no es un resulta bon. – Iste decision non es un bon resultato.

Pronomines interrogative

Elefen ha tres pronomines que es usate pro crear questiones directe:

• cua? – que? (= cual cosa?)
• ci? – qui? (= cual person?)
• cual(es)? – qual, qual de illes?, quales? (seligente ex un gruppo de personas o cosas)

Cua e ci es usate solmente como pronomines e non debe esser usate como determinantes.

Cual es principalmente un determinante, sed illo es frequentemente usate etiam como pronomine.

Exemplos:

• Cua es en la caxa? – Que es in le cassa?
• Cua tu come? – Que tu mange?
• Cua es estas? – Que es istes?
• De cua esta torta es composada? – De que iste torta es composite?
• La armario es plen de cua? – Le armario es plen de que?
• Cual tu ia gusta plu, la libro o la filma? – Qual te gustava plus, le libro o le film?
• Cual de la enfantes ia come la torta? – Qual del infantes mangiava le torta?
• Vos prefere cual(es), la rojas o la verdes? – Quales vos prefere, le rubies o le verdes?
• Cual(es) entre vos vole come esta torta de xocolada? – Qual de vos vole manger iste torta de chocolate?
• Ci vole es un milionor? – Qui vole esser un millionario?
• Tu vade a la sinema con ci? – Con qui tu va al cinema?
• Ci los es? – Qui es illes?

Cua, ci e cual es etiam usate in questiones reportate.

Pronomines relative

Cual e ci servi etiam como pronomines relative, introducente propositiones relative:

• cual – que, le qual
• ci – qui (= la person cual…)

Le pronomine relative pro un persona o animal es ci. Le pronomine relative pro altere cosas es cual:

• Esta es la fem de ci me ia compra mea auto. – Iste es le femina de qui io comprava mi auto.
• La fem de ci me ia oblida sua nom es denova a la porte. – Le femina de qui io ha oblidate le nomine es de novo al porta.
• A, vide la patetas ci segue sua madre! – Ah, vide le anaticulas qui seque lor matre!
• La libro cual me leje es tro longa. – Le libro que io lege es troppo longe.
• La casa en cual nos abita es tro peti. – Le casa in le qual nos habita es troppo parve.
• La superstisios – me gusta esta parola! – cual me ia investiga es riable. – Le superstitiones – io ama iste parola! – que io ha investigate es ridicule.
• El esperia un sonia cual el teme. – Illa experimenta un somnio del qual illa ha timor.
• Compare: El esperia un sonia ce el teme. – Compara: Illa experimenta un somnio (e le somnio es) que illa ha timor.

In alcun propositiones relative, le phrase principal omitte le substantivo al qual le proposition se refere. Le pronomine relative ipse appare in le loco de ille substantivo. In tal casos, pro evitar confusion, cual pote esser expandite a lo cual, e ci a el ci:

• Acel es (lo) cual me ia comprende. – Aquello es lo que io ha comprendite.
• Me comprende (lo) sur cual on ia instrui me. – Io comprende lo super lo qual on ha instruite me.
• Me no recorda (el) ci me ia vide. – Io non recorda le persona qui io ha vidite.
• Me no recorda (el) a ci me ia parla. – Io non recorda le persona a qui io ha parlate.

Altere pronomines

Il ha quatro pronomines special que se refere a personas. Illos es usate solmente in le singular:

• algun – alcuno, alcun persona (= alga un, alga person)
• cualcun – qualcunque persona, qui que sia (= cualce un, cualce person)
• cadun – cata un, cata persona, omnes (= cada un, cada person)
• nun – nemo, necun persona (= no un, no person)

Exemplos:

• Algun entre nos es la asasinor. – Alcuno inter nos es le assassino.
• Dise acel broma a cualcun, e el va rie. – Dice ille joco a qualcunque persona, e illa ridera.
• Cadun debe reseta un premio. – Cata un debe reciper un premio.
• Me senta en la atrio per un ora, e nun ia parla a me. – Io sede in le vestibulo durante un hora, e nemo ha parlate a me.

Le equivalentes de algun, cualcun, cadun, e nun pro cosas es alga cosa (un cosa), cualce cosa (qualcunque cosa), cada cosa (omne cosa), e no cosa (nihil).

Phrases pronominal

Le pronomines normalmen non es modificate per determinantes o adjectivos, sed illos pote esser modificate per phrases prepositional:

• Nos en la sindicato esije plu diretos. – Nos in le syndicato exige plus de derectos.
• Tota de la lenio es danada. – Tote le ligno es damnificate.
• La plu de esta linguas es difisil. – Le major parte de iste linguas es difficile.