Conjunctiones

Un conjunction es un parola que conjunge duo cosas. Il ha duo typos: coordinative e subordinative.

Conjunctiones coordinative

Un conjunction coordinative conjunge duo componentes del mesme typo, producente un componente plus grande de ille typo. Per exemplo, duo syntagmas nominal conjuncte per e forma un syntagma nominal plus grande.

Il ha quatro conjunctiones coordinative:

• e – e (ambes componentes es equalmente valide)
• o – o (un del componentes es valide; possibilemente ambes lo es)
• no – non, e non, sed non (le prime componente es valide; le secunde non lo es)
• ma – sed (ambes componentes es equalmente valide, sed contrasta le un con le altere)

Exemplos:

• La om e la fem vade a la casa. – Le viro e le femina va al casa.
• Tu es multe vea e saja. – Tu es multo vetule e sage. (probabilemente multo sage, alteremente le frase serea tu es saja e multe vea)
• El ia labora ante e pos sua vacanse. – Ille laborava ante e post su vacantia.
• Sua aniversario es en marto o april. – Su anniversario es in martio o april.
• Tu desira cafe o te? – Vole tu caffe o the?
• On pote visita la museo a lundi o jovedi. – On pote visitar le museo le lunedi o le jovedi (o ambes).
• On ia eleje tu, no me. – Illes te eligeva, non me.
• Me ia conta no sola la oveas ma ance la capras. – Io contava non solmente le oves sed etiam le capras.

In listas de plus de duo elementos, le conjunction es normalmente remplaciate per un virgula, excepte inter le ultime par. Un virgula es frequentemente includite etiam ante le conjunction in tal listas:

• Nos va viaja tra Italia, Suiz, Osteraic, e Deutxland. – Nos viagiara tra Italia, Switza, Austria, e Germania.

Pro emphase, e, o e no pote esser reduplicate, con le instantia extra placiate ante le prime componente. Un duple o exclude le possibilitate que ambes le componentes sia valide:

• e… e – tanto… como
• o… o – o… o
• no… no – ni… ni

Exemplos:

• E Luis e Maria vade a scola. – Tanto Luis como Maria va al schola.
• O tu o me gania, ma no ambos. – O tu o io vincera, sed non ambes.
• Me ave no la tempo no la desira per leje plu. – Io ha ni le tempore ni le desiro de leger plus.

E, o e ma pote etiam conjunger duo propositiones o frases:

• Me ia vade a la biblioteca, e tu ia visita la museo. – Io vadeva al bibliotheca, e tu visitava le museo.
• O nos solve esta problem, o la mundo va fini. – O nos solve iste problema, o le mundo finira.
• Ma acel es difisil. – Sed illo es difficile.

Le adverbio donce es etiam usate de iste modo, como un abbreviation de e donce:

• Me pensa, donce me esiste. – Io pensa, ergo io existe.
• Nos no ave un mapa, donce nos es perdeda. – Nos non ha un mappa, alora nos es perdite.

Conjunctiones subordinative

Un conjunction subordinative conjunge un proposition al frase que lo contine, indicante su rolo in ille frase.

Il ha tres typos: subordinatores pronominal, subordinatores adverbial e subordinatores special.

Subordinatores pronominal

Le pronomines interrogative cual e ci pote etiam servir como conjunctiones subordinative (pronomines relative) pro introducer propositiones relative:

• La om ci ia abita asi ia vade a New York. – Le viro qui habitava hic vadeva a New York.
• La poma cual ia cade de mea saco es aora noncomable. – Le pomo que cadeva de mi sacco es ora inedibile.
• La fem de ci nos parla labora a mea ofisia. – Le femina de qui nos parla labora in mi officio.
• Tua libro, en cual me ia scrive sua nom, es sur la table. – Tu libro, in le qual io scribeva su nomine, es sur le tabla.

Illos normalmente se refere a un substantivo precedente. Alicun vices, ille substantivo es omittite. In tal casos, un pronomine pote esser addite pro clarificar le significato:

• Esta es lo cual parteni a tu. – Iste es lo que (“illo que”) te pertine.
• La auto blu es lo en cual nos vole viaja. – Le auto blau es illo in le qual nos vole viagiar.
• Acel es el ci me ia vide. – Isto es qui io videva / Isto es le persona que io videva.
• Tu es el a ci me ia parla ier. – Tu es le persona a qui io parlava heri.
• Ci osa, gania. – Qui osa, vince.

Le uso de cual e ci in questiones reportate es multo simile.

Subordinatores adverbial

Le adverbios interrogative – do, cuando, cuanto, como e perce – pote servir como conjunctiones que introduce propositiones adverbial:

• Nos parla como nos pensa. – Nos parla como (= in le modo in le qual) nos pensa.
• Me dormi cuando me pote. – Io dormi quando io pote.
• Me va esplica cuanto me comprende. – Io explicara tanto como io comprende.
• Nos abita do la du rios encontra. – Nos habita ubi le duo fluvios se incontra.
• Me ia fini la taxe en cuando tu ia parla a me. – Io finiva le taska dum tu parlava con me.
• Nos va core a do la vias encontra. – Nos correra a ubi le vias se incontra.

Illos pote etiam esser usate post un substantivo, como conjunctiones que introduce propositiones relative:

• Me labora en Paris, do me abita. – Io labora in Paris, ubi io habita.
• El va visita en julio, cuando la clima es bon. – Ille visitara in julio, quando le clima es bon.
• Acel es la razona perce Juan ia parti. – Iste es le ration pro que Juan partiva / Iste es le ration pro le qual Juan partiva.

E illos es etiam usate in questiones reportate (un typo de propositiones substantival).

Subordinatores special

Le conjunctiones subordinative special ce e esce introduce propositiones substantival. Ce introduce un declaration reportate, e esce introduce un question reportate super le veritate de un declaration.

• Me pensa ce tu nesesa un vacanse. – Io pensa que tu ha besonio de un vacantia.
• Me no sabe esce el va veni. – Io non sabe si ille venira.

Illos pote esser usate post certe substantivos, adjectivos e prepositiones pro completar le significato:

• La idea ce la Sol orbita la Tera es un era. – Le idea que le Sol orbita le Terra es un error.
• Nos es surprendeda ce vos no ia cexa. – Nos es surprendite que vos non se plangeva.
• Me es felis ce tu ia susede. – Io es felice que tu succedeva.
• Los no ia es serta esce la tren ia parti ja. – Illes non era certe si le tren jam habeva partite.
• La gato ia entra a la sala sin ce algun vide el. – Le gatto entrava in le sala sin que alcuno lo videva.

Ce pote etiam esser usate pro introducer un proposition que exprime un resultato:

• El ia es tan fatigada ce el no ia pote pensa. – Illa era si fatigate que illa non poteva pensar.
• El ia es tan fame ce el ia pote oia la ronca de sua stomaco. – Ille habeva tanto fame que ille poteva audir le roncamento de su stomacho.

Le subordinatores special afin, car, si e ca introduce propositiones adverbial:

• Me va veni si tu clama. – Io venira si tu appella.
• Me labora afin mea enfantes pote come. – Io labora a fin que mi infantes pote manger.
• Lo es calda car la sol brilia. – Il face calor proque le sol brilla.
• Esta es plu labora ca me ia espeta. – Isto es plus de labor que io expectava.