Verbos

Un verbo typic denota le occurrentia o le abandono de un action (currer, stoppar), un relation (haber, perder), o un stato (star, funder se). In Elefen, le verbos non cambia pro indicar cosas como le tempore o le modo. In loco de illo, on usa adverbios – specialmente le tres preverbos ia, va, e ta. Qualcunque verbo pote esser reutilisate sin cambio como un substantivo.

Tempore

Le tempore futur es marcate con va (un parola de origine francese). Le tempores passate, incluse le perfecto e le plusquamperfecto, es marcate con ia (de origine chavacano). Iste son adverbios special que precede le verbo. Le tempore presente es non marcate:

• Me canta. – Io canta / Io es cantante.
• Me va canta. – Io cantara / Io es a puncto de cantar.
• Me ia canta. – Io cantava / Io ha cantate / Io habeva cantate.

Le narrationes frequentemente describe eventos que occurre in le passato (o un passato imaginate), o de qui le location in le tempore non importa al lector. In tal casos, le ia pote esser omittite.

Elefen non distingue inter le aspectes perfective e imperfective del verbo (p.ex. “io mangeva”, “io solia manger”, “io ha mangiate”, “io habeva mangiate”). Tamen, on pote facilemente clarificar le sequentia temporal de duo actiones marcante le anterior con ja (“ja”):

• Cuando tu ia encontra nos, nos ia come ja. – Quando tu nos incontrava, nos habeva (ja) mangiate.
• Si tu reveni doman, me va fini ja la labora. – Si tu retorna deman, io habera (ja) finite le travalio.
• Sempre cuando me ateni la fini de un capitol, me oblida ja la titulo. – Sempre quando io attinge le fin de un capitulo, io ha (ja) oblidate le titulo.

Il ha altere modos de clarificar le sequentia temporal:

• Me ia come ante aora. – Io mangeva ante ora.
• Me ia come plu temprana. – Io mangeva plus tosto.
• Me ia fini come. – Io finiva de manger.
• Me va come pronto. – Io mangera presto.
• Me comensa come. – Io comencia a manger.
• Me va come pos acel. – Io mangera post illo.
• Me va come plu tarda. – Io mangera plus tarde.
• Me ia abitua come en la note. – Io solia manger durante le nocte.
• Me ia come abitual en la note. – Io mangeva habitualmente durante le nocte.

Elefen ha un particula “irrealis” optional ta (de origine haitian) que pote esser usate pro indicar que alco es irreal, o in dote, o mermente possibile o desirate. Un phrase con ta tracta un realitate alternative. In phrases que usa si (“si”), ta se adde in le proposition principal, sed illo es usualmente omittite in le proposition con “si” – ben que su inclusion ibi non es prohibite. Illo pote suggerer un futuro que es minus probabile que un que usa va. Ta pote etiam exprimer un petition cortese. Illo pote esser usate in varie situationes in que multe linguas usarea le modos subjunctivo o conditional, e illo frequentemente corresponde al parola anglese “would”:

• Si me ta rena la mundo, cada dia ta es la dia prima de primavera. – Si io governava le mundo, cata die serea le prime die de primavera.
• Si lo no esiste, on ta debe inventa lo. – Si illo non existerea, on deberea inventar lo.
• Si tu canta, me va escuta. – Si tu canta, io ascoltara.
• Si tu va canta, me va escuta. – Si tu cantara, io ascoltara.
• Si tu canta, me ta escuta. – Si tu canta, io ascoltarea.
• Si tu ta canta, me ta escuta. – Si tu cantava, io ascoltarea.
• Me duta ce tu ta dise acel. – Io dubita que tu dicerea illo.
• Tu ta dona la sal, per favore? – Esque tu passarea le sal, per favor?

Normalmente, solmente un de va, ia, e ta pote esser usate con cata verbo. Un exception es ia ta, que ha le mesme significato que le conditional passate in le linguas romanic e “would have” in anglese. Un exemplo es un commento amusante de Richard Nixon:

• Me ia ta es un pape bon. – Io haberea essite un bon papa.

A differentia del anglese, le discurso reportate in Elefen conserva le tempore del enunciato original:

• El ia dise ce la sala es fria. = El ia dise: “Oji, la sala es fria.” – Ille diceva que le sala esseva frigide. = Ille diceva: “Hodie, le sala es frigide.”
• El ia demanda esce la sala es fria. = El ia demanda: “Esce la sala es fria?” – Ille demandava si le sala esseva frigide. = Ille demandava: “Esque le sala es frigide?”
• El ia pensa ce la sala ia es fria. = El ia pensa: “Ier, la sala ia es fria.” – Ille pensava que le sala habeva essite frigide. = Ille pensava: “Heri, le sala esseva frigide.”

Imperativo

Le imperativo, o le forma de commando del verbo, es non marcate. Illo differe del tempore presente in que le subjecto es omittite. Le subjecto serea normalmente tu o vos, i.e. le persona a qui on se adrecia. Ta o ta ce pote esser usate si un subjecto debe esser incluse:

• Para! – Stoppa! / Arresta te!
• Pardona me. – Excusa me / Pardona me.
• Toca la tecla de spasio per continua. – Preme le barra de spatio pro continuar.
• Vade a via, per favore! – Per favor, va via!
• Ta ce tua rena veni! – Que tu regno veni!, utinam tu regno veni!
• Ta ce nos dansa! – Que nos dansa! / Dansemos!

Negation

Le verbos es negate con le adverbio no, que precede tanto le verbo como va, ia, o ta:

• Me no labora oji, e me no va labora doman. – Io non labora hodie, e io non laborara deman.
• El no ia pensa ce algun es asi. – Ille non pensava que alcuno esseva hic.
• No traversa la strada sin regarda. – Non transversa le strata sin mirar.

Participios

Un participio es un verbo usate como adjectivo o adverbio. Le verbos forma participios active in -nte, e participios passive in -da. Iste son adjectivos equivalente a illos in “-ing” e “-ed” (o “-en”) in anglese, e pote esser usate equalmente ben como adverbios e substantivos. Le participio active normalmente implica etiam un action in curso, dum le participio passive suggere que le action occurreva in le passato:

• Un ruido asustante ia veni de la armario. – Un ruito terrifice veniva del armario. (adjectivo)
• La om creante scultas es amirable. – Le homine qui crea sculpturas es admirabile. (adjectivo; = le homine qui crea sculpturas)
• El ia sta tremante en la porta. – Illa stava tremante al porta. (adverbio)
• Nos ia colie tota de la composantes. – Nos ha colligite tote le componentes. (substantivo)
• Per favore, no senta sur la seja rompeda. – Per favor, non sede super le sella rumpite. (adjectivo)
• El ia leje xocada la reporta. – Ille legeva le reporto shockate. (adverbio)
• Sua novela va es un bonvendeda. – Su novella sera un bestseller. (substantivo)

Le participio active pote haber un objecto. In plus, illo pote esser usate como complemento del verbo es pro exprimer un senso progressive:

• Me es lenta asorbente la informa. – Io es lentemente absorbente le information.
• Me no ia disturba tu, car tu ia es laborante. – Io non te disturbava, proque tu esseva laborante.

Sed un construction participial es frequentemente superflue, post que il ha altere modos de exprimer iste significato:

• Me asorbe lenta la informa. – Io absorbe lentemente le information / Io es lentemente absorbente le information.
• Vade a via, me labora. – Va via, io labora.
• Me continua come. – Io continua a manger.
• Me come continual. – Io mange continuamente.
• Me come tra la dia intera. – Io mange durante tote le die.

Le participio passive pote esser usate como complemento del verbos es o deveni, producente un senso passive. Par (“per”) introduce le agente de un action passive:

• Esta sala ia es pintida par un bufon. – Iste sala esseva depinte per un clown.
• La sala deveni pintida. – Le sala deveni depinte.
• Acel ponte ia es desiniada par un injenior famosa. – Iste ponte esseva designate per un ingeniero famose.
• Lo ia deveni conoseda ce el ia es un om perilosa. – Illo deveniva cognoscite que ille esseva un homine periculose.

Un phrase active con on o algun como subjecto es frequentemente un alternativa elegante a un phrase passive:

• On pinti la sala. – On depinge le sala.
• On no sabe cuanto persones teme aranias. – On non sabe quante personas time le araneas.
• Algun ia come lo. – Alcuno lo mangeva.

Le participio active de es es esente:

• Esente un bufon, el ia senta sur la seja rompeda. – Essente un clown, ille sedeva super le sella rumpite.

Transitivitate

Un verbo transitive es un que pote esser sequite directemente per un phrase nominal (un objecto), sin preposition interveniente. Un verbo intransitive non ha un objecto. Pro exemplo:

• Me senta. – Io sede. (senta es intransitive)
• La patatas coce. – Le patatas coque. (coce es intransitive)
• El usa un computador. – Illa usa un computator. (usa es transitive)
• Los come bananas. – Illes mange bananas. (come es transitive)

Le transitivitate es flexibile in Elefen. Pro exemplo, si tu adde un objecto post un verbo intransitive, le verbo deveni transitive. Le objecto corresponde semanticamente al subjecto intransitive, e le verbo ora significa “causa que (le objecto) …”:

• Me senta la enfantes. – Io face seder le infantes. (= Me causa ce la enfantes senta)
• Me coce la patatas. – Io coque le patatas. (= Me causa ce la patatas coce)

Le objecto de un verbo transitive pote esser omittite si illo es obvie ex le situation o le contexto:

• El canta un melodia. – Illa canta un melodia. > El canta. – Illa canta. (= El canta alga cosa)

Quando le objecto e le subjecto de un verbo es le mesme cosa, on pote usar un pronomine reflexive como objecto:

• Me senta me. – Io me sede / Io me assecura. (= Me deveni sentante)
• La porte abri se. – Le porta se aperi. (= La porte abri – sed emphasisante que nemo pare aperir lo; illo se aperi per se ipse)

E pro clarificar que un verbo es usate transitivemente, on pote usar expressiones con fa o causa:

• Me fa ce la enfantes senta. – Io face que le infantes sede. (= Me senta la enfantes)
• Me causa ce la fango adere a mea botas. – Io causa que le fango adhere a mi botas. (= Me adere la fango a mea botas)

In alcun linguas, le objecto de un verbo transitive pote haber un complemento. Elefen usa altere constructiones in su loco:

• Los ia eleje el a presidente. – Illes lo eligeva presidente. (preposition de stato resultante)
• Me ia pinti la casa a blanca. – Io depingeva le casa in blanco. (preposition de stato resultante)
• Me ia fa ce el es felis. – Io lo faceva felice. (proposition nominal)
• El ia dise ce me es stupida. – Ille me appellava stupide. (proposition nominal)

Le unic exception involve le verbo nomi, e es considerate como un exemplo de apposition:

• La esplorores ia nomi la rio la Amazon. – Le exploratores nominava le fluvio le Amazona. (= los ia dona la nom “la Amazon” a la rio)

Verbos con subjectos fictive

Chascun verbo finite in Elefen debe haber un subjecto, mesmo si solmente como un substituto de loco.

In alcun linguas, il es possibile omitter le subjectos de verbos que se refere al tempore o al ambiente general. In Elefen, on usa lo (“illo”):

• Lo neva. – Il nivi.
• Lo va pluve. – Il va plover.
• Lo es tro calda en esta sala. – Il face troppo calide in iste sala.
• Lo es bon – Il es bon.

Un altere exemplo es quando le subjecto es effectivemente un clausa nominal sequente. Proque illo veni post le verbo, on usa lo como subjecto fictive:

• Lo pare ce tu es coreta. – Il pare que tu es correcte.
• Lo es importante ce me no oblida esta. – Il es importante que io non oblida isto.

Similmente, con le verbo es, si le subjecto es un pronomine (typicamente el, lo, o los) sequite per un clausa relative, on pote mover le subjecto real al fin del frase e substituer lo como subjecto fictive:

• Lo es me ci ama Maria. = El ci ama Maria es me. – Il es io qui ama Maria. = Aquel qui ama Maria es io.
• Lo es Maria ci me ama. = El ci me ama es Maria. – Il es Maria que io ama. = Aquel que io ama es Maria.
• Lo es la bal blu cual me ia perde. = Lo cual me ia perde es la bal blu. = La bal blu es lo cual me ia perde. – Il es le balla blau que io ha perdite. = Lo que io ha perdite es le balla blau. = Le balla blau es lo que io ha perdite.

On ave indica le presentia o existentia de qualcosa:

• On ave un serpente en la rua. – Il ha un serpente in le strata.
• On no ave pexes en esta lago. – Il non ha pisces in iste laco.
• On ave multe persones asi oji. – Il ha multe personas hic hodie.

Verbos como substantivos

Elefen ha duo manieras de usar verbos como substantivos: le infinitivo e le substantivo verbal. Ambe formas usa le verbo sin modification.

Le infinitivo introduce un typo special de clausa nominal, appellate un “clausa infinitive”, de qui le significato es simile a un clausa introducite per ce. Le infinitivo es ancora vermente un verbo, capabile de esser sequite per adverbios e un objecto, e de negation per le parola no placiate ante illo. De importantia, illo non accepta un subjecto ni un indicator de tempore o modo. Iste elementos es transmittite per le contexto.

Le uso le plus commun de un clausa infinitive es como le objecto de un altere verbo. Le subjectos de ambe verbos es usualmente le mesme, sed illos pote esser differente si le significato lo suggere, como in le exemplo con proibi come infra:

• Me espera ariva ante tua parti. – Io espera arrivar ante tu departita.
• Me ia gusta multe escuta oji mea musica. – Io ha multo gaudite de escutar mi musica hodie.
• On pote nunca spele coreta mea nom. – On pote nunquam orthographiar correctemente mi nomine.
• El teme no velia en la matina. – Ille teme non eveliar se in le matino.
• La empleor proibi come sanduitxes en la ofisia. – Le empleator prohibi manger sandwiches in le officio.

Le infinitivos se trova tamben frequentemente post prepositiones, ubi illos pote ancora acceptar no ante se, e adverbios e un objecto post se:

• Me viaja per vide la mundo. – Io viaja pro vider le mundo.
• El ia mori pos nomi sua susedor. – Illa moriva post nominar su successor.
• El ia abri la noza par colpa lo forte con un martel. – Ille aperiva le nuce per colpar lo fortemente con un martello.
• On no pote pasea tra la mundo sin lasa impresas de pede. – On non pote caminar a transverso del mundo sin lassar impressiones de pedes.

In contrasto, le substantivo verbal es simplemente un substantivo, e es normalmente precedite per la o un altere determinativo. Le substantivo denota o un occurrentia del action del verbo, o su resultato immediate. Illo pote acceptar adjectivos, sed un preposition (le plus communmente de) debe esser usate si un objecto debe esser includite:

• Sua condui ia es vera xocante. – Su comportamento esseva vermente chocante.
• El ia destrui sua labora intera. – Illa destrueva su travalio integre.
• La valsa e la samba es dansas. – Le valsa e le samba es dansas.
• Esta va es un ajunta bela a la ragu. – Isto va esser un belle addition al stufato.
• Me ia prepara du traduis de la testo. – Io ha preparate duo traductiones del texto.
• Tu ave no comprende de la problemes. – Tu non ha comprension del problemas.
• “LFN” es un corti de “Lingua Franca Nova”. – “LFN” es un abbreviation de “Lingua Franca Nova”.
• La universo ia es estrema peti a la momento de sua crea. – Le universo esseva extrememente parve al momento de su creation.

Con un verbo como ajunta, il ha pauc differentia inter un ajunta e un ajuntada. Sed la traduida es le texto original ex le qual la tradui es producite, e un crea es un acto de crear un creada. Isto se seque del significato del objectos del verbos mesme: -da se refere sempre al objecto. Con crea, le objecto es tamben le resultato del action; sed con tradui, le objecto e le resultato es duo cosas differente. Con un pauc de verbos, como dansa, ubi le objecto e le action es le mesme cosa, on dice un dansa, non un dansada.

Un clausa infinitive pote esser usate como le subjecto de un frase:

• Nada es un eserse gustable. – Natar / Le natation es un exercitio agradabile.
• Nada en fango no es un eserse gustable. – Natar in fango / Le natation in fango non es un exercitio agradabile.
• Scrive la novela ia aida el a boni sua stilo. – Scriver le romance adjutava illa a meliorar su stilo.

Sed, in le scriptura, si un clausa infinitive es longe, le lector corre le risco de confunder le verbo infinitivo con un commando, al minus usque ille arriva al verbo principal del frase. On pote evitar isto per cambiar le infinitivo a un substantivo verbal, adhibente la o un altere determinativo ante illo, o per usar le plural:

• La nada en fango no es un eserse gustable. – Le natar in fango non es un exercitio agradabile.
• La scrive de la novela ia aida el a boni sua stilo. – Le scriver del romance / Le scriptura del romance adjutava illa a meliorar su stilo.
• Eras es umana, pardonas es divin. – Errar es human, pardonar es divin.