GRAMMATICA
Alphabeto e pronunciation · Phrases · Substantivos · Determinantes · Pronomines · Adjectivos · Adverbios · Verbos · Prepositiones · Conjunctiones · Questiones · Propositiones · Numeros · Formation de parolas · Abbreviationes · Punctuation

Prepositions

Un preposition es un parola special que introduce un syntagma nominal, formante un syntagma prepositional. Un syntagma prepositional typicamente modifica un substantivo, pronomine, adjectivo o adverbio precedente – o illo pote modificar un sententia integre. Le preposition indica como le syntagma nominal se relaciona con le structura continente, monstrante le rolo que illo joca in le modification.

LFN ha 22 prepositiones:

a · ante · asta · ca · como · con · contra · de · en · entre · estra · longo · par · per · pos · sin · sirca · su · supra · sur · tra · ultra

a

A significa «a» o «al». Illo presenta un loco o un tempore como un simple puncto, o como un spatio o periodo general, ignorante su structura interne:

Nos senta a la table. – Nos sede al tabula.
Me va encontra tu a la crus de vias. – Io te incontrara al crucevia.
La scala apoia a la mur. – Le scala se appoia al muro.
Tua casa es a lado de mea casa. – Tu casa es al latere de mie.
El reposa a casa. – Ille reposa a casa.
Sudan es a sude de Misre. – Sudan es al sud de Egypto.
La barco es a mar. – Le barco es in mar.
El ia fini la labora a la comensa de la anio. – Illa finiva le travalio al initio del anno.
A medianote, on va vide focos artal. – A medie-nocte, il habera focos de artificio.
Me debe parti a la ora des-ses. – Io debe partir a quatro horas.

Per extension metaphoric, a introduce le puncto de referentia in un relation:

Tu sta tro prosima a la borda. – Tu sta troppo proxime al bordo.
La forma de Italia es simil a un gama. – Le forma de Italia es simile a un gamba.
Esta pen parteni a me. – Iste stilo pertine a me.
Cua aveni si on no conforma a la regulas? – Quo occurre si on non se conforma al regulas?
A la min tredes persones espeta. – Al minus trenta personas attende.

In plus, a pote exprimer movimento verso un puncto. Isto include movimentos metaphoric como transferentias a destinatarios, e cambiamentos a nove statos:

Me viaja a New York. – Io viaja a New York.
Pone tua libros a via. – Mette tu libros de banda.
El leva sua oios a la sielo. – Ille leva su oculos al celo.
El ia dona un oso a la can. – Illa dava un osso al can.
La sorsor ia cambia se a un capra. – Le mago se transformava in un capra.
La seja ia cade a pesos. – Le chaise cadeva in pecias.
La xico ia ajunta sua nom a la lista. – Le puero addeva su nomine al lista.
Dise a me tua nom. – Dice me tu nomine.
Me no va responde a acel demanda. – Io non respondera a ille question.
Nos desira a tu un aniversario bon. – Nos te desira un felice anniversario.
Tua idea pare asurda a me. – Tu idea me pare absurde.
Me pasea longo la strada, de un fini a la otra. – Io cammina de un extremitate al altere.
Tu irita me de tempo a tempo. – Tu me irrita de tempore a tempore.
La note progresa a la lus prima. – Le nocte progrede verso le aurora.
De lundi a jovedi es cuatro dias. – De lunedi a jovedi es quatro dies.

In facto, qualcunque preposition que indica un loco pote etiam indicar movimento verso ille loco. Per exemplo, in me pone mea libros en mea saco («Io mitte mi libros in mi sacco»), en implica evidentemente un movimento «a in». Quando on besonia claritate extra, on pote placer a ante le preposition pro clarificar le senso de movimento verso:

Core a la casa. – Corre al casa.
Core en la casa. – Corre in le casa.
Core a en la casa. – Corre a in le casa.
La gato salta sur la table. – Le catto salta sur le tabula.
La gato salta a sur la table. – Le catto salta a sur le tabula.

Un uso special de a es ante un altere preposition, pro crear un adverbio. Si le preposition denota un loco, le combination suggere movimento in le direction indicate. A ante e a pos es etiam usate pro denotar tempores anterior o posterior:

La can core a ante. – Le can curre in avante.
Tu pote pone tua saco a supra. – Tu pote mitter tu sacco in alto.
La sumerjor ia vade a su. – Le plongeator vadeva a basso.
Vide a su. – Vide a basso.
Me ia visita esta vila a ante. – Io ha visitate iste villa anteriormente.
Nos pote reveni a pos. – Nos pote retornar plus tarde.

Un altere uso special de a es pro adder un complemento al objecto in un frase. (In alicun casos, altere prepositiones pote etiam esser usate pro iste proposito.)

El ia pinti sua casa a blanca. – Ille pingeva su casa in blanco.
Me va servi la gambas a/en fria. – Io servira le cammarones frigide.
Los ia eleje Maria a/per presidente. – Illes elegeva Maria como presidente.

Le complemento pote esser un infinitivo. Per pote esser usate in loco de a, sed in tal caso le significato es que le subjecto del verbo principal intende exequer le action del verbo infinitivo. A indica que le subjecto intende que le objecto lo face:

El comanda la soldatos a ataca la fortres. – Ille ordina al soldatos attaccar le forte.
Me va instrui vos a parla la lingua. – Io te instruera a parlar le lingua.

ante

Ante significa «ante» o «in front de». Su opposite es pos.

In le spatio, ante indica un loco al latere plus importante de un objecto specificate. Qual latere es plus importante depende del objecto e de su contexto. Multe cosas ha un latere frontal obvie con le qual illos face fronte al mundo; in altere casos ante significa simplemente «al latere plus proxime de»:

Mea peto es ante mea dorso. – Mi pectore es in front de mi dorso.
La jornales es ante la libros. – Le revistas es in front del libros.
Lo es tan oscur ce me no pote vide mea mano ante mea oios. – Il es si obscur que io non pote vider mi mano in front de mi oculos.
Un can reposa ante la boteca. – Un can reposa in front del magazin.
Nos ave multe labora ante nos. – Nos ha multe travalio ante nos.

In le tempore, ante indica un puncto que precede un tempore specificate:

Janero veni ante febrero. – Januario veni ante februario.
Los intende fini la labora ante la reposa de sol. – Illes intende finir le travalio ante le poner del sol.
Verje a sinistra ante la fini de la strada. – Gira a sinistra ante le fin del strata.
Nos esperia la lampo ante la tona. – Nos experientia le fulmine ante le tonitruo.

Ante pote etiam indicar movimento a un puncto in front de alicun cosa (= a ante):

On ia pone un monton de libros ante me. – On metteva un amonto de libros in front de me.
Me veni ante tu per demanda per tua pardona. – Io veni ante te pro peter tu pardon.

Ante cuando, o ante ce, significa «ante que» como conjunction («ante le tempore quando»):

Nos vide la lampo ante cuando nos oia la tona. – Nos vide le fulmine ante que nos audi le tonitruo.

asta

Asta significa «usque a» un objecto o loco specificate:

El ia acompania me asta mea auto. – Illa me accompaniava usque a mi auto.
La tera es covreda con neva asta la montania. – Le terra es coperte de nive usque al montanias.
Me es empapada asta mea pel. – Io es trempate usque al pelle.
La custa ia cade asta sola un euro. – Le precio cadeva usque a solmente un euro.
El ia visita cada pais de Andora asta Zambia. – Ille ha visitate cata pais de Andorra usque a Zambia.
Studia la pajes dudes-sinco asta cuatrodes-du. – Studia le paginas 25 usque a 42 (inclusive).

Isto conduce al senso temporal de asta, que es «usque a»:

El labora asta medianote. – Ille travalia usque a medie-nocte.
Espeta asta la estate. – Attende usque al estate.
Asta doman! – Usque deman! / A deman!

ca

Ca significa «que». Illo indica le puncto de referentia pro un comparation de inequalitate:

Mea can es plu intelijente ca me. – Mi can es plus intelligente que io.
Acel es multe min interesante ca esta. – Illo es multo minus interessante que isto.
La sielo e tera ave plu cosas ca tu imajina en tua filosofia. – Il ha plus cosas in le celo e le terra que lo que es soniate in tu philosophia.

como

Como significa «como». Illo indica le puncto de referentia pro un comparation de equalitate:

El rie como un iena. — Ille ride como un hyena.
Tua cor es dur como petra. – Tu corde es dur como petra.
Iogurte es como crema. – Le iogurt es como crema.
Tu ia veni a la mesma conclui como me. – Tu ha arrivate al mesme conclusion que io.
Me pote salta tan alta como tu. – Io pote saltar si alte como tu.
Condui como un adulte. – Comporta te como un adulte.

con

Con significa «con». Su opposite es sin.

Illo introduce un persona, cosa o stato de accompaniamento:

Me vide la xica con sua padre. – Io vide le puella con su patre.
Los vole come con nos. – Illes vole manger con nos.
Nos bevi cafe con lete. – Nos bibe caffe con lacte.
On ia misca la zucar con sal. – Le sucro ha essite miscite con sal.
Los batalia con la elementos. – Illes batallia con le elementos.
No multe parolas comensa con X. – Non multe parolas comenza con X.
El ia dona a me un libro con multe fotos. – Illa me ha date un libro con multe photos.
Elena es un xica con capeles roja. – Elena es un puella con capillos rubie.
La om vea senta con un pipa en sua boca. – Le homine vetule sede con un pipa in su bucca.
Sua sposa regarda el con stona. – Su sposa le reguarda con stupor.
Compara esta con la clima de ier. – Compara isto con le clima de heri.
Tota cambia con la pasa de tempo. – Toto cambia con le passar del tempore.
A cada dia, me leva con la sol. – Cata die io me leva con le sol.
E con acel parolas, el ia desapare. – E con ille parolas, ille disparueva.

Con pote etiam significar «per medio de», presentando alicun cosa que es usate como instrumento:

Me scrive con un pen. – Io scribe con un stilo.
Nos oia con nosa oreas. – Nos audi con nostre aures.
La cavalo colpa con sua pede. – Le cavallo colpa con su pede.
El ia compra un casa con la mone cual el ia erita. – Ille comprava un casa con le pecunia que ille hereditava.

Quando un action occurre per medio de alicun cosa plus abstracte o minus instrumental, par es preferite.

An con significa «malgrado»:

Nos va fali an con tua aida. – Nos fallira mesmo con tu adjuta.

contra

Contra significa “contra”. Illo introduce qualcosa que facha o se move in le direction opposite, de forma real o metaphoric:

Clui tua oios contra la lus. – Claude tu oculos contra le lumine.
Esta camera es secur contra acua. – Iste camera es impermeabile.
La elinicas antica ia batalia contra Persia. – Le ancian grecos combatteva contra Persia.
La scala es contra la serca. – Le scala es contra le sepe.
El lisca e cade contra la mur. – Ille glissa e cade contra le muro.
Nada contra la flue es difisil. – Natar contra le currente es difficile.
Me es contra la gera. – Io es contra le guerra.
Tu ia ata contra mea desiras. – Tu ha agite contra mi desiderios.

de

De significa “de” (provenientia). Illo presenta qualcosa como un origine:

Me es de New York. – Io es de New York.
Me viaja de Paris a London. – Io viagia de Paris a London.
La paperes ia cade de la fenetra. – Le paperes cadeva del fenestra.
Me ia reseta un letera de la re. – Io ha recipite un littera del re.
La furor asconde sua fas de la cameras. – Le robator absconde su facie del cameras.
La acua difere de la asida par sua cimica. – Le aqua differe del acido per su chimia.
La resulta depende de la metodo usada. – Le resultato depende del methodo usate.
Nos labora ja de la lus prima. – Nos labora ja depost le aurora.
Multe anios ia pasa de la gera. – Multe annos ha passate depost le guerra.
La table es fada de lenio. – Le tabula es facite de ligno.
Tu gusta carne de oveta? – Esque te place le carne de agnelo?

Per extension, de introduce le persona o cosa a qui qualcosa pertine:

Acel es la auto de mea frate. – Aquello es le auto de mi fratre.
Me gusta escuta la canta de la avias. – Me place ascoltar le canto del aves.
El ia es impresada par la cuietia de la foresta. – Illa esseva impressionate per le tranquillitate del foresta.
Dona un peso de torta a me, per favore. – Da me un pecia de torta, per favor.

Plus abstractemente, de frequentemente indica un relation general inter duo cosas, o inter un qualitate o action e un cosa:

Me ave tre caxas de libros per vende. – Io ha tres capsas de libros a vender.
El ia presta a me un tela de un color fea. – Illa me prestava un tualia de un color laide.
La tore ave cuatro metres de altia. – Le turre ha quaranta metros de altor.
Esta balde es plen de pexes. – Iste situla es plen de pisces.
Nos vole es libre de vos. – Nos vole esser libere de vos.
La ora ia veni per parla de multe cosas. – Le hora ha venite pro parlar de multe cosas.

Lo que in alcun linguas serea un nomine composite, in LFN es communmente exprimite como duo nomines jungite per de:

Mea oculo de sol es rompeda. – Mi lentes de sol es rumpite.
La gavota es un avia de mar. – Le gavia es un ave de mar.
Esta va es tua sala de dormi. – Iste essera tu camera de dormir.
Tu ia oblida aplica la freno de mano. – Tu ha oblidate applicar le freno de mano.
Per sua come de matina, el bevi sola cafe. – Pro su jentaculo, ille bibe solmente caffe.
El es la campion de mundo de tenis de table. – Ille es le campion mundial de tennis de table.

De occurre como le secunde elemento in un numero de expressiones fixe que functiona como prepositiones complexe:

Los ia ajunta tota la ingredientes con eseta de la sal. – Illes addeva tote le ingredientes excepte le sal.
Los ia usa zucar en loca de sal. – Illes usava sucro in loco de sal.
Me es tarda par causa de un conjesta de trafica. – Io es tarde a causa de un congestion de traffico.
La campaneria es a destra de la catedral. – Le campanile es a dextra del cathedral.

De pote esser placiate ante un altere preposition pro indicar un movimento de alontanamento:

La gato salta de sur la seja. – Le gato salta de sur le chaise.
Un arania rampe de pos la orolojo. – Un aranea rampa de post le horologio.
La pasaros asende de entre la arbores. – Le passeres ascende de inter le arbores.

Como a, de pote converter un preposition in un adverbio. Le adverbio significa “del loco suggerite per le contexto”:

La monstro ia veni de su. – Le monstro veniva de basso.
La gidor ia cria de ante, ma me no ia pote oia. – Le leader critava de avante, sed io no poteva audir.

De cuando, o de ce, significa “depost que” como conjunction (“desde le momento quando”):

De cuando me ia es un enfante, me desira sta sur la luna. – Depost que io esseva un infante, io ha desirate star sur le luna.

en

En significa “in”. Su contrario es estra.

Illo indica un loco in le spatio o in le tempore que es total- o partialmente continite in un altere cosa:

Mea cor es en mea peto. – Mi corde es in mi pectore.
La sol es en la sielo. – Le sol es in le celo.
Nos espeta en la auto. – Nos attende in le auto.
La plantas es en vasos. – Le plantas es in vasos.
Sua ditos es fisada en la manico de un tas. – Su digitos es blocate in le manico de un tassa.
Me ave alga pensas en mea mente. – Io ha alicun pensamentos in mi mente.
Gatos no gusta es en acua. – Le gatos no ama esser in le aqua.
Nos no vide la stelas en la dia. – Nos no vide le stellas durante le die.
Beethoven ia nase en 1770. – Beethoven nasceva in 1770.
Nos ia visita la museo en febrero. – Nos visitava le museo in februario.
El ia scrive la libro en tre semanas. – Illa scribeva le libro in tres septimanas.

Metaphoricamente, le loco pote esser un stato, un activitate o un maniera:

Me no vole viaja en esta clima. – Io no vole viagiar in iste clima.
La construida es en foco. – Le edificio es in foco.
Nos es en peril. – Nos es in periculo.
Esce nos es en acorda? – Esque nos es de accordo?
En ajunta, me vide un problem nova. – In plus, io vide un nove problema.
En fato, me vide du problemes. – De facto, io vide duo problemas.
Nos ia pasa un ora en conversa. – Nos passava un hora in conversation.
La enfantes senta en un sirculo. – Le infantes sede in un circulo.
Me va repete esta en elinica. – Io repetera isto in greco.
La custas es en euros. – Le precios es in euros.

En pote etiam significar “in a” (= a en):

El ia cade en la rio. – Ille cadeva in le fluvio.
Pone la dejetada en la baldon. – Mette le lixo in le corbe.
Un idea bon ia veni en sua testa. – Un bon idea veniva in su capite.
Me ia tradui la article en franses. – Io ha traducite le articulo in francese.
Nos pasa en un eda nova. – Nos passa in un nove era.

En cuando, o en ce, significa “dum”, “in un momento durante le tempore quando”:

Lo ia comensa pluve forte en cuando la reportor ia parla. – Illo comenciava a plover forte dum le reportero parlava.

entre

Entre significa “inter”. Illo indica que un loco o tempore es circumdate per duo o plus alteres:

Mea testa es entre mea oreas. – Mi capite es inter mi aures.
La table es entre la seja e la mur. – Le tabula es inter le chaise e le muro.
Txesco es entre Deutxland, Osteraic, Slovensco, e Polsca. – Le Republica Chec es inter Germania, Austria, Slovakia e Polonia.
El viaja entre Paris e Madrid a cada semana. – Illa viagia inter Paris e Madrid cata septimana.
Tu es entre amis asi. – Tu es inter amicos hic.
La bal ia cade entre la flores. – Le balla cadeva inter le flores.
Cua es la difere entre un mur e un serca? – Qual es le differentia inter un muro e un sepe?
Elefen promove comunica entre poplas. – LFN promove le communication inter le populos.
On va ave un interval de des minutos entre la du atas. – Habera un intervallo de dece minutos inter le duo actos.
El ia nase entre la geras. – Ille nasceva inter le guerras.
Me velia usual entre sete e oto. – Io me evelia habitualmente inter septe e octo.
On debe paia entre des e dudes euros. – On debe pagar inter dece e vinti euros.

estra

Estra significa “foras de”. Su contrario es en.

Illo indica un loco que no es continite in un altere cosa:

Mea sapato es estra mea calseta. – Mi scarpa es foras de mi calcetta.
El abita estra la site. – Illa habita foras del citate.
On no ave aira estra la barcon. – Il no ha aere foras del nave.
Tu es aora estra peril. – Tu es ora foras de periculo.
No telefoni estra la oras de labora. – Non telephona foras del horas de labor.

Estra pote etiam indicar un movimento verso un tal loco (= a estra):

La enfantes core estra la casa. – Le infantes curreva foras del domo.

Metaphoricamente, estra pote significar “excepte pro”:

El recorda no cosa estra sua nom. – Ille recorda nihil excepte su nomine.

longo

Longo significa “al longo de”. Illo indica le ruta que qualcosa seque in su movimento:

Me pasea longo la strada. – Io ambula al longo del strata.
La balsa ia flota longo la rio. – Le fluta flotava al longo del fluvio.
La xico lisca longo la ramo. – Le puero glissa al longo del branca.
Un arania rampe longo mea gama. – Il ha un aranea rampante al longo de mi gamba.

Per extension, illo pote etiam significar “secundo” lo que alicuno ha dicte o scripte:

Longo la predise, oji va es an plu calda. – Secundo le prediction, deman essera ancora plus calide.
La viaja tra tempo es posible, longo esta fisiciste. – Le viage in le tempore es possibile, secundo iste physico.

par

Par significa “per”. Illo indica le agente de un verbo passive, o le autor de un creation:

El ia es colpada par un bal de neva. – Ille esseva colpite per un balla de nive.
Me es surprendeda par tua reata. – Io es surprendite per tu reaction.
Suiz es ensircada par otra paises. – Suissa es circumdate per altere paises.
Hamlet es un teatral par Shakespeare. – Hamlet es un drama per Shakespeare.

Per extension, illo indica etiam un action o methodo per le qual qualcosa es facite:

Me ia viaja asi par tren. – Io viagiava hic per tren.
Roberto es mea fio par sposi. – Roberto es mi genero.
La botelas es codigida par color. – Le bottilias es codificate per color.
Nos ia descovre tua secretas par nosa spiores. – Nos discoperiva tu secretos via nostre spiones.
La prisonida ia evade par asconde su un camion. – Le prisionero escapava per absconder se sub un camion.
Me va destrui la serca par sola un colpa de pede. – Io destruera le sepe con un sol colpo de pede.
On no pote solve esta problem par negosia. – Iste problema non pote esser solvite per negotiation.

Quando un verbo transitive es convertite in un nomine, e le subjecto e le objecto del verbo es de natura simile (p.ex. illos es ambes personas), par es usate pro indicar le subjecto e de o a pro indicar le objecto:

La ama par la madre. – Le amor del matre. (Le matre ama)
La ama de/a la madre. – Le amor del/pro le matre. (Le matre es amate)
La ataca de la troianes par la elinicas. – Le attacco al troianos per le grecos. (Le grecos attacca le troianos)

per

Per significa “pro”. Illo introduce un scopo o destinatario intendite:

Nos labora per mone. – Nos labora pro moneta.
Tases es usada per bevi. – Le tassas es usate pro biber.
Me viaja per vide la mundo. – Io viagia pro vider le mundo.
Tu es vestida per un sera de dansa. – Tu es vestite pro un vespere de dansa.
Me va vade a la botecas per tu. – Io ira al botecas pro te.
El ia scrive la libro per sua madre. – Illa scribeva le libro pro su matre.
La viaja va es perilosa per tu. – Le viage essera periculose pro te.
Me batalia per mea vive. – Io combatte pro mi vita.
Per esta razona, me no pote parla longa. – Pro iste ration, io no pote parlar longamente.
Per esemplo, considera la balena. – Pro exemplo, considera le balena.

Per extension, illo indica etiam un articulo excambiate pro un altere:

Tu ia paia tro per acel computador. – Tu pagava troppo pro ille computator.
Me ia compra lo per mil euros. – Io lo comprava pro mille euros.
Grasias per tua carta postal. – Gratias pro tu carta postal.

Illo pote indicar un periodo de tempore intendite:

Nos vade a Colorado per un semana. – Nos va a Colorado pro un septimana.
Me no va retarda tu per plu ca un minuto. – Io no te retardara pro plus de un minuto.

Como caso special, per introduce qualcosa que es favorite o representate:

Me ia vota per la proposa, ma tu ia vota contra lo. – Io votava pro le proposta, sed tu votava contra illo.
Car tu no ia es ala, me ia parla per tu. – Proque tu no esseva ibi, io parlava pro te.

pos

Pos significa “post” o “detra”. Su contrario es ante.

In le spatio, illo indica un loco al latere minus importante de un objecto specificate:

Mea dorso es pos mea peto. – Mi dorso es detra mi pectore.
La aparatos es pos un porte securida. – Le apparatos es detra un porta serrate.
La xicos turbosa ia asconde pos la cabana. – Le pueros impertinente se abscondeva detra le barraca.

In le tempore, pos indica un momento que seque un tempore specificate:

Desembre veni pos novembre. – Decembre veni post novembre.
Los va comensa bevi pos la reposa de sol. – Illes comenciara a biber post le poner del sol.
Verje a destra pos la eglesa. – Gira a dextra post le ecclesia.
Me va reveni pos tre dias. – Io retornara post tres dies.

Pos pote etiam indicar un movimento a un puncto detra qualcosa (= a pos):

La serpente ia desapare pos la arbor. – Le serpente disappareva detra le arbore.

Pos cuando, o pos ce, significa “post que” como conjunction (“post le momento quando”):

Nos oia la tona pos cuando nos vide la lampo. – Nos audi le tonitruo post que nos vide le fulmine.

sin

Sin significa “sin”. Illo indica qualcosa que es absente:

Tua sposa gusta sua cafe sin lete. – Tu sposa ama su caffe sin lacte.
Me ia pasea tra la pluve sin parapluve. – Io ambulava trans le pluvia sin umbrella.
On ave no fuma sin foco. – Il no ha fumo sin foco.
Me va decora la casa intera sin aida. – Io decorara le domo integre sin adjuta.
Tu es tota sin compatia. – Tu es totalmente sin misericordia.
El ia adormi sin intende. – Ille se indormiva sin intention.
La rexercor ia sorti sin descovre la responde. – Le investigator partiva sin discoperir le responsa.
La depinta ia cade sin causa evidente. – Le pictura cadeva sin causa evidente.

sirca

Sirca significa “a torno de” o “circa”. Illo indica un position que circumda o claude un altere cosa:

La campores fa cantas sirca la foco. – Le campistas canta cantos a torno del foco.
Mea mano es cluida sirca mea diton. – Mi mano es claudite a torno de mi pollice.
Edera crese sirca la tronco. – Le edera cresce a torno del trunco.
On ave pinta verde sirca la fenetras. – Il ha pictura verde a torno del fenestras.

Illo pote etiam indicar un movimento secundo un percurso circumdante:

La luna vade sirca la tera, e la tera vade sirca la sol. – Le luna va a torno del terra, e le terra va a torno del sol.
Nos intende viaja sirca la mundo par cavalo. – Nos intende viatjar a torno del mundo a cavallo.
El vaga sirca la jardin e ole la flores. – Illa vaga a torno del jardin e odora le flores.

Con expressiones de tempore e quantitate, sirca indica que le valor es approximate – le valor real es in un rango proxime:

Me ave sirca sincodes anios. – Io ha circa 50 annos.
Me pote pensa a sirca sento razonas per no revela mea eda. – Io pote pensar a circa cento rationes pro non revelar mi etate.
La conserta ia comensa sirca dui pos dudes. – Le concerto comenciava a circa le octo e medie.
Sirca la lus prima, me ia oia tua can abaiante. – A torno del aurora, io audiva tu can abaiar.

su

Su significa “sub”. Illo indica un loco que es plus basse que un altere, sia physicamente sia metaphoricamente:

La neva craci su mea pedes. – Le nive craca sub mi pedes.
La solo es su la sofito. – Le pavimento es sub le plafon.
Antilopes ia reposa su la arbores. – Le antilopes reposava sub le arbores.
On ave un table de sanduitxes su la fenetra. – Il ha un tabula de sandwiches sub le fenestra.
Tu pare es su la influe de la vino. – Tu pare esser sub le influentia del vino.
Me no pote labora su tua regulas. – Io non pote laborar sub tu regulas.

Per extension, su pote etiam indicar qualcunque loco que es physicamente coperite per qualcosa, sia illo de facto plus basse o non:

La color vera de la sofito es apena vidable su esta pinta fea. – Le color real del plafon es a pena visibile sub iste pictura horribile.
Me ave un paceta su mea braso. – Io ha un paccheto sub mi bracio.
El ia porta un sueter su sua jaca. – Ille portava un sueter sub su jacheta.

Su pote etiam indicar movimento a un loco sub qualcosa (= a su):

La acua ia vade su la mobilas. – Le aqua vadeva sub le mobiles.

supra

Supra significa “supra”. Illo indica un loco que es plus alte que un altere, sia physicamente sia metaphoricamente:

La nubes es supra mea testa. – Le nubes es supra mi capite.
La teto es supra la sofito. – Le tecto es supra le plafon.
El ia apoia supra la table per ateni la sal. – Illa se inclinava supra le tabula pro attinger le sal.
Un tempesta enorme developa supra la mar. – Un tempesta enorme se forma supra le mar.

Supra implica un spatio vacue inter le duo elementos. Si il non ha un spatio vacue, on usa sur in su loco.

Per extension, supra pote etiam indicar qualcunque cosa que physicamente coperi un altere, sia illo de facto plus alte o non:

La montania lansa un ombra supra nosa casa. – Le montania jecta un umbra supra nostre casa.
El ia porta un covretota supra sua otra vestes. – Ille portava un salopette supra su altere vestimentos.

Supra pote etiam indicar movimento a un loco supra (= a supra):

La sol leva supra la tera. – Le sol se leva supra le terra.

sur

Sur significa “sur”. Illo indica un loco al superficie de qualcosa, sia retenite super illo per gravitate, sia fixate a illo in un altere modo:

Mea xapo es sur mea testa. – Mi cappello es sur mi capite.
No senta sur la seja rompeda. – Non sede sur le sella rumpite.
Si on sta sur la balcon, on vide la mar. – Si on sta sur le balcon, on pote vider le mar.
La asfalto sur la strada fonde en la caldia. – Le asfalto sur le strata se funde in le calor.
Esce la vive existe sur Marte? – Esque le vita existe sur Marte?
Me va pende esta depinta sur la mur. – Io pendera iste pictura sur le muro.
La om ia besa la fem sur sua jena. – Le viro basiava le femina sur su gena.

Sur pote etiam significar “sur” con movimento (= a sur):

Pone tua cartas sur la table. – Pone tu cartas sur le tabula.
Un roca cual cade sur la tera es nomida un meteorite. – Un roca que cade sur le terra es appellate un meteorite.
El ia pone un dital sur sua dito. – Illa poneva un digital sur su digito.

Metaphoricamente, sur significa “concernente” o “a proposito de”:

La teatral es sur la gera. – Le piesa theatral es a proposito del guerra.
Me ia leje multe libros sur la tema. – Io ha legite multe libros sur le thema.
La xica plora sur sua pupa perdeda. – Le puera plora sur su pupa perdite.

tra

Tra significa “tra”. Illo indica un loco intra le qual un movimento occurre, passante de un extremo al altere:

Acua flue tra la tubos. – Le aqua flue tra le tubos.
La enfantes ia core tra la vileta. – Le enfantes curreva tra le vico.
La pluve ia trova un via tra mea saco. – Le pluvia ha trovate un via tra mi sacco.
La tren vade de Milano a Roma tra Bologna. – Le treno va de Milan a Roma via Bologna.
Un rueta gida tra la campos a la lago. – Un sentiero conduce tra le campos al laco.
Me regarda la stelas tra la fenetra abrida. – Io reguarda le stellas tra le fenestra aperte.
Los ia resta juntada tra la anios. – Illes ha remanite insimul tra le annos.
El ia senta en un sejon tra la note. – Ille sedeva in un poltrona tra tote le nocte.
On ia oia la esplode tra la site. – On poteva audir le explosion tra tote le citate.

Tra cuando, o tra ce, significa “tanto tempore como, dum, durante le tempore quando”:

Me senta tra cuando mea larmas flue. – Io sede tanto tempore como mi lacrimas flue.

ultra

Ultra significa “ultra”. Illo indica un loco al altere latere de qualcosa:

La scola es ultra la eglesa. – Le schola es ultra le ecclesia.
Ultra la ponte es un vista merveliosa. – Ultra le ponte il ha un vista meraviliose.
Esta taxe es ultra mea capasia. – Iste tasca es ultra mi capacitates.

Illo pote etiam indicar movimento verso un tal loco (= a ultra):

La esplorores ia viaja ultra la montanias. – Le exploratores viatjava ultra le montanias.
Los ia remi un barceta ultra la lago. – Illes remava un barchetta ultra le laco.