GRAMATYKA
Pisownia i wymowa · Zdania · Rzeczowniki · Określniki · Zaimki · Przymiotniki · Przysłówki · Czasowniki · Przyimki · Spójniki · Zdania pytające · Zdania złożone · Liczebniki · Słowotwórstwo · Skróty · Interpunkcja

AVISA: Esta pajes sur la gramatica ancora no es completa traduida a polsce.

Pisownia i wymowa

Alfabet

Lingua Franca Nova jest zapisywana najczęściej używanego na świecie alfabetu: łacińskiego.

Litery „k”, „q”, „w” i „y” nie występują w zwyczajnych słowach, używa się ich jedynie w celu zachowania oryginalnej pisowni nazw własnych oraz wyrazów nienależących do języka LFN.

Litera „h” jest również rzadko wykorzystywana, jednakże można ją spotkać w niektórych terminach technicznych i kulturowych.

Wielkie litery

Wielkie litery są stosowane na początku słów zaczynających zdania.

Wielkie litery są również stosowane na początku rzeczowników oznaczających nazwy własne. Jeżeli rzeczownik taki składa się z kilku wyrazów, każdy z nich rozpoczyna się od wielkiej litery - za wyjątkiem krótkich słów takich jak la czy de:

W przypadku tytułów dzieł sztuki lub literatury tylko pierwszy wyraz jest kapitalizowany (wraz z jakimikolwiek nazwami własnymi, które występują):

Czasami, jak na przykład w ostrzeżeniach, wielkie litery są używane, aby WYRÓŻNIĆ całe wyrazy lub wyrażenia.

LFN wymaga użycia małych liter w miejscach, gdzie inne języki stosują wielkie:

Nazwy liter alfabetu

W mowie używa się następujących sylab celem nazwania liter, np. przy literowaniu wyrazu:

Sylaby te są rzeczownikami, zatem mogą wystąpić w liczbie mnogiej: as, bes, efes.

W formie pisanej języka można po prostu użyć samej litery (wielkiej), dodając końcówkę -s liczby mnogiej:

Samogłoski

Słuchaj i powtarzaj

Litery „a”, „e”, „i”, „o” i „u” wymawiane są jak w języku hiszpańskim (oraz mniej więcej tak, jak w polskim):

A [a] odpowiada polskiemu „a”, jak w „tata” otwarta przednia niezaokrąglona ambasada
E [e] jak w hiszpańskim „peso” lub francuskim „été”; podobnie do polskiego „e” w „niebo” półprzymknięta przednia niezaokrąglona estende
I [i] odpowiada polskiemu „i”, jak w „nici” przymknięta przednia niezaokrąglona ibridi
O [o] jak w hiszpańskim „poso” lub francuskim „beau”; podobnie do polskiego „o” w „koło” półprzymknięta tylna zaokrąglona odorosa
U [u] odpowiada polskiemu „u”, jak w „duch” przymknięta tylna zaokrąglona cultur

Brzmienie samogłosek może do pewnego stopnia odbiegać od wzorcowego. Na przykład, „a” może być wymawiane jako [ɑ] (jak w angielskim wyrazie „car”), „e” jako [ɛ] (jak w „sen”) lub [ei] (jak w angielskim „gate”), a „o” jako [ɔ] (jak w „kot”) lub [ou] (jak w angielskim „coat”) bez utraty zrozumiałości.

Dwugłoski

Słuchaj i powtarzaj

Gdy jakaś samogłoska następuje po innej, zwykle są one wymawiane oddzielnie. Jeżeli jednak drugą samogłoską jest „i” albo „u”, w czterech przypadkach, samogłoski tworzą dwugłoskę:

AI [aj] odpowiada polskiemu „aj” w „daj” pais
AU [aw] odpowiada polskiemu „au” w „auto” auto
EU [ew] odpowiada polskiemu „eu” w „Europa” euro
OI [oj] odpowiada polskiemu „oj” we „woj” seluloide

Dodanie przedrostka nie tworzy dwugłoski: reuni [re-uni], supraindise [supra-indise]. Z tego samego powodu, dwie odrębne sylaby normalnie występują także w kilku innych wyrazach: egoiste [ego-iste], proibi [pro-ibi]. Wyrazy te są oznaczone w słowniku przez znacznik „(o-i)”, np. „proibi (o-i)”.

La segue EI es rara. El es normal pronunsiada como du vocales separada: ateiste [ate-iste], feida [fe-ida], reinventa [re-inventa]. Ma si on trova ce esta pronunsia es difisil, on pote dise [ej] o an [e] en loca.

Kiedy „i” lub „u” poprzedza inną samogłoskę, zostaje osłabione do półsamogłoski – jak angielskie „y” czy „w” – w następujących przypadkach:

W pozostałych przypadkach – e.g. emosia, abitual, plia – „i” oraz „u” pozostają pełną samogłoską.

Podczas gdy wyżej opisane reguły określają wzorcową wymowę dwugłosek, mogą zostać zignorowane bez utraty zrozumiałości.

Spółgłoski

Słuchaj i powtarzaj

Następujące litery są spółgłoskami:

B [b] jak „b” w „bok” dźwięczna dwuwargowa zwarta bebe
C [k] jak „k” w „kot” bezdźwięczna miękkopodniebienna zwarta clica
D [d] jak „d” w „dom” dźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa zwarta donada
F [f] jak „f” w „foka” bezdźwięczna wargowo-zębowa szczelinowa fotografi
G [g] jak „g” w „gad” dźwięczna miękkopodniebienna zwarta garga
H [h] jak „h” w angielskim „hot”, podobnie do polskiego „h” w „hak” lub nieme bezdźwięczna krtaniowa szczelinowa haicu
J [ʒ] jak „s” w angielskim „treasure”, podobnie do polskiego „ż” w „żaba” dźwięczna zadziąsłowa szczelinowa jeolojia
L [l] jak „l” w „lek” dźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa boczna płynna lingual
M [m] jak „m” w „mak” dźwięczna dwuwargowa nosowa mesma
N [n] jak „n” w „noc” dźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa nosowa negante
P [p] jak „p” w „pot” bezdźwięczna dwuwargowa zwarta paper
R [r] jak „r” w „rok” dźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa drżąca rubarbo
S [s] jak „s” w „sad” bezdźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa szczelinowa sistemes
T [t] jak „t” w „tak” bezdźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa zwarta tota
V [v] jak „w” w „woda” dźwięczna wargowo-zębowa szczelinowa vivosa
X [ʃ] jak „sh” w angielskim „shop”, podobnie do polskiego „sz” w „szal” bezdźwięczna zadziąsłowa szczelinowa xuxa
Z [z] jak „z” w „ząb” dźwięczna zębowa/przedniojęzykowo-dziąsłowa szczelinowa zezea

Należy zwrócić uwagę na następujące punkty:

Jako że niektórzy użytkownicy języka mają trudności z wymową spółgłosek w pewnych kombinacjach lub pozycjach, LFN pozwala na następujące uproszczenia:

Litery obce LFN

Gdy litera obca alfabetowi LFN pojawia się w słowie, zwykle jest wymawiana w następujący sposób:

K [k] jak „c”
Q [k] jak „c”
W [u] lub [w] jak „u”
Y [i] lub [j] jak „i”

Akcent

Słuchaj i powtarzaj

Jeśli wyraz zawiera więcej niż jedną samogłoskę, jedna z nich jest akcentowana (wymawiana silniej). Akcentowane samogłoski w przykładzie poniżej są podkreślone.

Zasadniczą regułą jest akcentowanie samogłoski, która poprzedza ostatnią spółgłoskę wyrazu:

Dodanie przyrostka może zmienić pozycję akcentu:

Jednak dodanie przyrostka liczby mnogiej -s nie przenosi akcentu:

Litery „i” lub „u” w dwugłoskach pod tym względem zachowują się jak spółgłoski:

Jeżeli ostatnia spółgłoska nie jest poprzedzona samogłoską, pierwsza samogłoska jest akcentowana:

Część wyrazów zawiera kilka samogłosek po ostatniej spółgłosce. Jeśli takimi samogłoskami są „ia”, „ie”, „io”, „ua”, „ue” lub „uo”, akcent wciąż jest przykładany do samogłoski przed ostatnią spółgłoską:

Jednak, gdy ostatnimi samogłoskami są „ae”, „ao”, „ea”, „eo”, „oa”, „oe” lub „ui”, akcentowana jest pierwsza z pary:

(Lecz za wyjątkiem estingui i vacui, gdzie litera „u” jest półsamogłoską na mocy innej reguły.)

Ala, asi, agu, ami, enemi, perce, alo, e ura es comun pronunsiada con la asentua a la vocal final en loca de la vocal presedente. Ambos pronunsias es asetable.

Nieliczne wyrazy złożone zachowują akcent drugiego ich elementu. Są one zapisywane przy pomocy myślnika: media-dia, para-rio.

Język LFN nie należy do języków tonalnych: wyrazy nie są różnicowane poprzez zmiany w wysokości głosu. Jakkolwiek, jednym ze sposobów oznaczenia, że zdanie jest pytające, jest intonacja wznosząca na jego końcu:

Fonotaktyka

Postać zwyczajna wyrazów języka LFN jest ograniczona przez pewne reguły.

Podwójne wystąpienie tej samej samogłoski (jak np. aa) jedna po drugiej jest zabronione, poza przypadkami kiedy to wynika z dodania przedrostka: „reenvia”, „coopera”. W takim przypadku obie samogłoski są wymawiane.

La segue ou no es normal asetable.

Tam, gdzie dodanie przyrostka mogłoby utworzyć niewłaściwą sekwencję samogłosek, drugą z nich się pomija:

Tylko następujące zbitki spółgłoskowe są dopuszczone na początku sylaby:

Tylko następujące spółgłoski są dopuszczone na końcu sylaby (muszą być bezpośrednio poprzedzone samogłoską):

Zbitka spółgłoskowa wewnątrz wyrazu jest poprawna wtedy, gdy może być podzielona na dwie poprawne sylaby:

Nazwy własne wraz ze słowami technicznymi, międzynarodowymi lub specyficznymi dla danej kultury mogą na zasadzie wyjątku łamać te zasady.

Esta paje es presentada con la lisensa CC Attribution-Share Alike 4.0 International.
Lo ia es automatada jenerada de la paje corespondente en la Vici de Elefen a 7 febrero 2021 (10:04 UTC).