Sustantivo
Sustantivonan ta wòrdu introdusí generalmente pa determinantenan, i por sigui nan por tin athetivo i grupo preposishonal, pa forma un grupo nominal. Sustantivonan ta representá ophetonan físiko manera persona, lugá òf kousa, pero tambe nan por representá konseptonan abstrakto, gramatikalmente similar.
Plural
Ta agregá -s na e sustantivo pa forma e plural. Si e sustantivo singular ta terminá ku konsonante, ta agregá -es. E terminashon di e plural no ta kambia e aksentuashon di e palabra:
- gato, gatos – pushi, pushinan
- om, omes – hòmber, hòmbernan
Athetivonan, ku ta modifiká un sustantivo, no ta kambia den plural. Pero si nos usa nan komo sustantivo, mester agregá e marka di plural si ta nesesario:
- la bones, la males, e la feas – e bon, e malu i e mahos
- multe belas – masha bon
Algun sustantivo, ku ta plural na otro idioma, ta singular den LFN:
- El regarda un sisor con un binoculo. – E ta mira un skèr ku un verrekijker.
- On usa un bretela per suporta sua pantalon. – Guièl ta wòrdu usa pa tene e karson.
- Me ia compra esta oculo de sol en Nederland. – Mi a kumpra e bril di solo aki na Hulanda.
Sustantivo kontabel i inkontabel
Manera hopi idioma, LFN tabata distinguí sustantivonan kontabel i inkontabel. Un sustantivo kontabel (òf “sustantivo kontabel”) por wòrdu modifiká pa un numero i por aseptá e plural -s. E sustantivo kontabel típiko ta representá ophetonan ku ta klaramente entidatnan individual, manera kas, kachó i pensamentu. Por ehèmpel:
- un auto; la autos; cuatro autos – un outo; e outo; kuater outo
- un gato; multe gatos; un milion gatos – un pushi; hopi pushi; un mion di pushi
Na kontraste, e sustantivo inkontabel (tin biaha yamá “sustantivonan di masa”) normalmente no ta aseptá e plural -s. Sustantivonan inkontabel generalmente ta denotá masanan ku no tin un individualidat kla, manera líkido (awa, zùk), polvo (suku, santu), sustansia (metal, palu) òf kualidatnan abstrakto (elegansia, lentitut). Ora nan ta ser modifiká pa un kantidat òf otro palabra di kantidat, hopi biaha ta agregá un unidat di medida pa duna mas klaridat. Por ehèmpel:
- la acua; alga acua; tre tases de acua – awa; un tiki awa; tres kòpi di awa
- lenio; multe lenio; du pesos de lenio – palu; hopi palu; dos pida di palu
Sinembargo, e sustantivonan inkontabel por wòrdu usa den un forma kontabel. Despues nan ta indiká ehèmpel òf instansia partikular:
- Du cafes, per favore. – Dos kòfi, por fabor.
- Me ia proba multe cesos. – Mi a purba hopi sesu.
- On no pote compara la belias de Paris e Venezia. – No por kompará e bunitesa di Paris i Venezia.
Género
E sustantivo normalmente no ta indiká nan género. Pa distingui e género, ta usa e athetivonan mas i fema:
- un cavalo mas – un kabai hòmber, un stal
- un cavalo fema – un kabai muhé
Pero tin algun palabra pa relashonnan familiar ku ta marka hende muhé ku -a i hende hòmber ku -o:
- ava, avo – wela, welo
- fia, fio – yu muhé, yu hòmber
- neta, neto – ñetu
- sobrina, sobrino – subrino, subrina
- sposa, sposo – esposo, esposa
- tia, tio – omo, tanta
- xica, xico – mucha muhé, mucha hòmber
Tambe tin algun par ku ta usa diferente palabra pa e dos sekso:
- dama, cavalor – dama, kabayero
- diva, dio – dios
- fem, om – muhé, hòmber
- madre, padre – mama, tata
- rea, re – reina, rei
- seniora, senior – señora, señor
- sore, frate – ruman muhé, ruman hòmber
E sufiho -esa raro bes ta forma e variantenan femenino di algun rol sosial históriko:
- abade, abadesa – abt, abdis
- baron, baronesa – baron, baronesa
- conte, contesa – konde, kondesa
- duxe, duxesa – duke, dukesa
- imperor, imperoresa – emperador, emperatris
- marci, marcesa – markes, markesa
- prinse, prinsesa – prins, prinses
- tsar, tsaresa – tsar, tsarin
Sintágma nominal
Un sintágma nominal ta konsistí di un sustantivo i su modifikadónan: determinantenan, ku ta bini promé ku e sustantivo i athetivo i frasenan prepositivo, ku ta sigui e sustantivo.
E dos sintágma nominal mas importante den un frase ta e suheto i e opheto. E suheto ta bini promé ku e verbo i e opheto ta bini promé ku e verbo. Otro frase nominal ta wòrdu introdusí normalmente pa preposishon pa klarifiká nan funshon.
Un frase nominal normalmente mester kontené un determinante, kisas solamente e forma plural, -s. Pero e regla aki no ta apliká na nòmber propio, nòmber di dia di siman, luna i idioma, i na sustantivo inkontabel:
- Desembre es calda en Australia. – Desèmber ta (hasi) kalor na Australia.
- Nederlandes es mea lingua orijinal. – Hulandes ta mi idioma original.
- Me gusta pan. – Mi ta gusta pan.
E regla ta keda relahá tambe ora e sintágma nominal ta sigui un preposishon, partikularmente den ekspreshon fiho:
- El es la comandor de polisia. – E ta e hefe di polis.
- Me no gusta come bur de aracide. – Mi no gusta kome pindakas.
- Nos vade a scola. – Nos ta bai skol.
- Acel es un problem sin solve en matematica. – Esey ta un problema sin resolvé den matemátika.
- Un virgula pare nesesada per claria. – Un koma ta parse nesesario pa mas klaridat.
Un adjektivo òf determinante por wòrdu modifiká dor di un atverbio anterior. Pasobra atverbionan ta parse athetivonan, múltiple athetivo normalmente ta separá pa koma òf e. Den idioma papiamentu, e entonashon ta klarifiká e diferensia:
- Sola un poma multe putrida ia resta. – Solamente un manzana a keda hopi putri.
- Me ia encontra un fem bela intelijente. – Mi a topa un muhé bunita i inteligente.
- Me ia encontra un fem bela, joven, e intelijente. – Mi a topa un muhé bunita, hóben i inteligente.
Tin biaha un sustantivo ta solamente un ficha pa kualke miembro di su klas. Den e kasonan aki, no ta importá si ta usa la o un, òf si e sustantivo ta plural òf singular:
- La arpa es un strumento musical. – E arpa ta un instrumento musikal.
- Un arpa es un strumento musical. – Un arpa ta un instrumento musikal.
- Arpas es strumentos musical. – Arpanan ta instrumento musikal.
Un pronòmber ta un kaso spesial di un frase nominal. Normalmente no por kambia e pronòmbernan.
Aposishon
Ta bisa ku dos frase nominal ta den aposhishon ora un ta sigui otro direktamente i tur dos ta referí na e mesun entidat. Den mayoria kaso, e di dos frase ta identifiká e entidat:
- la Rio Amazona – Rio Amazonas
- la Mar Pasifica – Oseano Pasífiko
- la Isola Skye – Skye Island
- la Universia Harvard – Universidat di Harvard
- la Funda Ford – e Fundashon Ford
- Re George 5 – Rei George V
- San Jacobo la major – Santiago e Mayor
- Piotr la grande – Pedro e Grandi
- mea ami Simon – mi amigu Simon
- la parola “inverno” – e palabra “winter”
- la libro La prinse peti – e buki E Prinsipito
Akronimanan i letranan solto por sigui un sustantivo direktamente pa kambia e sustantivo:
- La disionario es ance disponable como un fix PDF. – E dikshonario ta disponibel tambe komo un archivo pdf.
- El ia porta un camisa T blu de escota V. – E tabata bisti Un t-shirt blauw ku un kuello V.
Tin biaha dos sustantivo ta apliká igual na un opheto òf persona. Den e kasonan aki, e sustansianan ta uní pa un script:
- un produor-dirijor – un produktor-direktor
- un primador-scanador – un printer-scanner
Den tur kaso, e plural -s òf -es ta apliká na tur dos sustantivo:
- la statos-membros – e estadonan miembro
- produores-dirijores – produktor-direktornan
Un kaso spesial ta enserá e verbo nomi (nòmber):
- Nos ia nomi el Orion. – Nos ta yam’é Orion.
- Me nomi esta forma un obelisce. — Mi ta yama e forma aki un obelisko.