Słowotwórstwo
W języku LFN, nowe słownictwo może być tworzone poprzez dołączanie przedrostków lub przyrostków do istniejących wyrazów, albo zestawianie dwóch słów w jeden ([#rzeczowniki_złożone|rzeczownik złożony]).
It’s also possible to reuse ([adjectives#adjectives_as_nouns|adjectives as nouns]), and ([verbs#verbs_as_nouns|verbs as nouns]), without adding an affix.
Przedrostki
Kiedy przedrostek kończący się spółgłoską jest dodawany do wyrazu, który zaczyna się od tej samej spółgłoski, to spółgłoska ta jest zapisywana tylko raz (inter+rede → interede, non+nesesada → nonesesada).
Anti- means “anti-”. It forms adjectives and nouns that indicate opposition:
- sosia → antisosial – anti-social
- avion → antiavional – anti-aircraft
- proton → antiproton – anti-proton
Auto- oznacza „samo-”, „auto-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki oznaczające czynności zautomatyzowane lub dokonane przez kogoś samemu sobie:
- respeta – szacunek → autorespeta – szacunek dla siebie
- flue – przepływ → autoflue – zawijanie wyrazów
- adere – przylegać → autoaderente – samoprzylepny
Des- oznacza „od-”. Tworzy czasowniki oznaczające przeciwieństwo czynności. Przedrostek ten upraszcza się do de- przed S, Z, X lub J:
- botoni – zapiąć (guzik) → desbotoni – odpiąć (guzik)
- infeta – infekować → desinfeta – dezynfekować
- jela – zamarzać → dejela – odmarzać
- sifri – zakodować → desifri – odkodować
Inter- oznacza „między-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki oraz przymiotniki oznaczające czynności lub stany wzajemne:
- cambia – zmienić → intercambia – wymienić
- nasional – narodowy → internasional – międzynarodowy
Media- oznacza „pół-”, „śród-”. Tworzy rzeczowniki oznaczające punkt środkowy pierwotnego desygnatu:
- note – noc → medianote – północ
- estate – lato → mediaestate – połowa lata
- punto – punkt → mediapunto – punkt środkowy, środek
Non- oznacza „nie-”. Tworzy przymiotniki i rzeczowniki oznaczające przeciwieństwo lub brak danej cechy:
- justa – sprawiedliwy → nonjusta – niesprawiedliwy
- ativa – czynny → nonativa – nieczynny
- nativa – rodzimy → nonativa – nierodzimy
- nesesada – potrzebny → nonesesada – niepotrzebny
- crede – wiara → noncrede – niewiara
Pos- oznacza „po-”, „post-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki odnoszące się do czasu (bądź miejsca), które znajdują się ([przyimki#po|po]) innych (lub za innymi):
- graduada – ukończyć studia → posgraduada – ukończyć studia podyplomowe
- media – środek → posmedia – popołudnie
- alveol – dziąsło → posalveolal – zadziąsłowy
Pre- oznacza „przed-”, „prze-”, „pre-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki odnoszące się do czasu (bądź miejsca), które znajdują się ([przyimki#przed|przed]) innymi (lub z przodu innych):
- graduada – ukończyć studia → pregraduada – ukończyć studia licencjackie
- istoria – historia → preistoria – prehistoria
- judi – sądzić → prejudi – przesądzać
Re- oznacza „re-”. Tworzy czasowniki odpowiadające czynności powtarzającej się bądź też o przeciwnym kierunku:
- comensa – rozpocząć → recomensa – rozpocząć od nowa
- pleni – napełnić → repleni – napełnić ponownie
- paia – płacić → repaia – zwrócić pieniądze
- veni – przyjść → reveni – wrócić
Su- oznacza „pod-”, „sub-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki mające niższą pozycję w hierarchii:
- teninte – porucznik → suteninte – podporucznik
- divide – dzielić → sudivide – dzielić na mniejsze części
- consensa – świadomość → suconsensa – podświadomość
- indise – indeks → suindise – indeks dolny
- campion – zwycięzca → sucampion – wicemistrz
Supra- oznacza „nad-”, „super-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki mające wyższą pozycję w hierarchii. Przedrostek ten upraszcza się do supr- przed A:
- computador – komputer → supracomputador – superkomputer
- pasa – przejść → suprapasa – przekroczyć
- dramosa – dramatyczny → supradramosa – przedramatyczny
- fem – kobieta → suprafem – super kobieta
- natural – przyrodzony → supranatural – nadprzyrodzony
- analise – analizować → supranalise – analizować zbyt wiele
Vis- oznacza „wice-”. Tworzy rzeczowniki oznaczające podwładnych:
- presidente – prezydent → vispresidente – wiceprezydent
- re – król → visre – wicekról
Bon- oraz mal- tworzą odpowiednio dobrą i złą (lub błędną) odmianę przymiotnika lub czasownika, niekiedy w znaczeniu przenośnym:
- parla – mówić → bonparlante – krasomówczy
- vende – sprzedawać → bonvendeda – bestseller
- dise – mówić → bondise – błogosławić
- veni – przyjść → bonveni – witać
- acusa – pomawiać → malacusa – zniesławiać
- comprende – rozumieć → malcomprende – źle zrozumieć, pomylić się
- nomida – nazwany → malnomida – źle nazwany
- odorosa – śmierdzący → malodorosa – cuchnący
Do niektórych wyrazów jako przyrostki można zastosować liczebniki lub ([liczebniki#ułamki|ułamki]). Kiedy towarzyszą one nazwom członków rodziny, oznaczają coraz odleglejsze pokolenia, podobnie do szeregu przedrostków „pra-” w języku polskim:
- avo – dziadek → duavo – pradziadek
- neta – wnuczka → treneta – praprawnuczka
- pede – stopa → cuatropede – czworonożny
- sore – siostra → duisore – siostra przyrodnia
- galon – galon → cuatrigalon – ćwierćgalon
Przyrostki
Wiele przyrostków zaczyna się samogłoską. Dołączając taki przyrostek do słowa, które kończy się samogłoską, pomija się istniejącą samogłoskę, chyba że jest to jedyna samogłoska pierwotnego słowa.
- fruta → frutosa
- jua → jueta
- fe → fein
Tam,gdzie przyrostek tworzyłby niewłaściwą sekwencję samogłosek, drugą z nich się pomija:
- comedia + -iste → (comediiste) → comediste
Reguły te mają dwa wyjątki:
- tre + -i → tri
- tre + -uple → truple
Przyrostki tworzące czasowniki
Jak inne czasowniki, można używać słów utworzonych przez te przyrostki w sposób ([verbos#transitivia|przechodni lub nieprzechodni]), lub ([czasowniki#verbos_como_nomes|jako rzeczowniki]).
Dołącza się -i do rzeczowników i przymiotników, aby utworzyć czasowniki oznaczające “stawać się…” ((fa) deveni …), “zmieniać się w …” ((fa) cambia a …). Jako szczególny przypadek, to obejmuje także czasowniki, które oznaczają “wydzielać substancję lub nową część”:
- arco → arci
- roja → roji
- umida → umidi
- duple → dupli
- saliva → salivi
- flor → flori
-i tworzy też czasowniki oznaczające “używać …” (usa …) (zarówno jako narzędzie lub sprzęt) lub “stosować …” (aplica …) (substancję lub zwyczaj):
- boton → botoni
- telefon → telefoni
- sponja → sponji
- pinta → pinti
- nom → nomi
Pardona: la resta de esta paje es ancora no traduida a polsce.