Proverbos ides

Esta es un colie peti de proverbos en ides, la lingua xef istorial de iudis axcenazi. Lo es un labora en curso; plu proverbos va es ajuntada a pos.

La ortografia de la proverbos latinida en ides es alga elefenida per lejablia. Esta sinifia ce la sona /h/ (ה) no es transcriveda, ma esta no es un problem, car multe parlores no pronunsia lo.

דער מענטש טראַכט און גאָט לאַכט.
der mentx traht un got laht.

Umanas desinia e Dio rie.
Leteral, “La umana pensa e Dio rie.”

דער עולם איז אַ גולם.
der oilem iz a goilem.

La fola es fol.
Leteral, “La fola es un golem.”

אַ סך המנס, נאָר איין פּורים.
a sah omens, nor ein purim.

Multes odia nos, rara nos defeta los.
Leteral, “Multe Amanes, sola un purim.”

אָרעם איז נישט קיין שאַנדע.
orem iz nixt cein xande.

Povria no es un vergonia.

אַ גאָלדענער שליסל עפֿנט אַלע טירן.
a goldener xlisel efent ale tirn.

Un clave de oro abri tota la portes.

רעדן איז זילבער, שווײַגן איז גאָלד.
reden iz zilber, xvaigen iz gold.

Parla es arjento, silenti es oro.

דער שלאָף איז אַ גנבֿ.
der xlof iz a ganef.

Dormi es un furor.

נישט די מויז איז דער גנבֿ, נאָר די לאָך.
nixt di moiz iz der ganef, nor di loh.

Oportunia fa un furor.
Leteral, “No la mus es la furor, ma la buco (tra cual la mus entra).”

דאָרט וווּ ס׳איז אַ רויך, איז אַ פֿײַער אויך.
dort vu s’iz a roih, iz a faier oih.

Do on ave fuma, on ave ance foco.

מיט געדולד בויערט מען דורך אַפֿילו אַ קיזלשטיין.
mit geduld boiert men durh afilu a cizelxtein.

Con pasientia, on fora an tra un petra focosa.

אַז מען עסט חזיר, זאָל עס שוין רינען איבערן פּיסק.
az men est hazir, zol es xoin rinen ibern pisc.

Si on va peca, ta ce on jua lo con cor plen.
Leteral, “Si on come carne de porco, ta ce lo core sur la beco.”

אַ ליגנער דאַרף האָבן אַ גוטן זכּרון.
a ligner darf oben a guten zicren.

Un mentor debe ave un bon memoria.

אַ צורה קומט נישט אַליין.
a tsore cumt nixt alein.

Un problem no veni sola.

לאַחר־המעשׂה איז יעדערער אַ חכם.
leaher-amaise iz iederer a hohem.

Pos la aveni, cadun es un saja.

פֿאַר אַ צאַפּ האָט מען מורא פֿון פֿאָרנט, פֿאַר אַ פֿערד פֿון הינטן, און פֿאַר אַ נאַר פֿון אַלע זײַטן.
far a tsap hot men moire fun fornt, far a ferd fun inten, un far a nar fun ale zaiten.

On teme un capra de ante, un cavalo de pos, e un fol de tota la lados.

אַ שידוך זאָל מען טאָן אין דער היים, אַ גניבֿה אין דער פֿרעמד.
a xideh zol men ton in der heim, a gneive in der fremd.

On ta debe promete se en casa e fura en un loca stranjer.

וואָס פֿאַר אַ פּורים, אַזאַ פּסח.
vos far a purim, aza peiseh.

On recolie lo cual on semi.
Leteral, “La tipo de purim (determina) la tipo de pesah.”

ער וויל נישט די הגדה, נאָר די קרעפּלעך.
er vil nixt di agode, nor di crepleh.

El no es interesada par nosa ojeto, ma sola par lo cual el pote gania.
Leteral, “El no vole la istoria [de pesah], ma sola la bales de pasta.”

ער האָט מער אין קאָפּ ווי אין קעשענע.
er ot mer in cop vi in cexene.

El ave plu en la testa ca en la pox.

ער איז אַ נאַר מיט אַ כּתבֿ.
er iz a nar mit a csav.

El es un fol con un diploma.